Mỹ - Iran đạt hiểu biết sơ bộ về nới phong tỏa eo biển Hormuz

Truyền thông quốc tế cho biết, các cuộc thương lượng hiện tập trung vào một bản ghi nhớ nguyên tắc gồm nhiều điều khoản, trong đó có việc Iran từng bước khôi phục lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz, đổi lại Mỹ giảm dần các biện pháp phong tỏa nhằm vào cảng biển và hoạt động vận tải liên quan đến Iran. Các nguồn tin cho biết, kế hoạch dự kiến được triển khai theo từng giai đoạn trong thời gian khoảng 30 ngày nhằm tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán sâu hơn về vấn đề hạt nhân và an ninh khu vực.

Theo Reuters và Axios, bản ghi nhớ dài một trang chứa khoảng 14 điểm mà các nhà đàm phán đang thảo luận là đề xuất của Mỹ gửi tới Iran và Iran đang xem xét đề xuất này. Đây được cho là một khuôn khổ dự thảo nhằm chấm dứt cuộc xung đột vùng Vịnh và nối lại các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran cũng như các căng thẳng khu vực. Toàn văn đề xuất vẫn chưa được công bố rộng rãi.

Washington và Tehran được cho là đang thảo luận về một bản ghi nhớ ngắn hạn có thể làm cơ sở cho một thỏa thuận rộng hơn. Trong số các điểm chính được cho là đang được thảo luận gồm có: Thỏa thuận ngừng bắn ngay lập tức giữa Mỹ, Iran và các hoạt động quân sự trong khu vực có liên quan gián tiếp với Israel; mở lại eo biển Hormuz, khôi phục giao thông hàng hải; tạm thời đóng băng hoặc đình chỉ hoạt động làm giàu uranium; khả năng loại bỏ uranium được làm giàu cao khỏi Iran; giảm nhẹ trừng phạt và giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran để đổi lấy các nhượng bộ về hạt nhân và hàng hải; một khung thời gian đàm phán 30 ngày để chuyển từ thỏa thuận ngừng bắn tạm thời sang một thỏa thuận lâu dài hơn.

Hãng tin Axios cho biết, bản ghi nhớ đang được đàm phán giữa các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump gồm ông Steve Witkoff và Jared Kushner với một số quan chức Iran, cả trực tiếp và thông qua trung gian. Các cuộc đàm phán có thể diễn ra ở Islamabad hoặc Geneva.

Cũng theo Axios, một số vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết gồm: Chương trình tên lửa đạn đạo của Iran; sự hỗ trợ của Iran đối với các nhóm ủy nhiệm trong khu vực, bao gồm Hezbollah và Houthi; liệu Iran có thể duy trì khả năng làm giàu uranium cho mục đích dân sự hay không, các cơ chế thanh tra và xác minh dài hạn.  Axios cũng như nhiều nguồn tin khác đang rộ lên đề cập khả năng Mỹ và Iran sắp đạt thỏa thuận. Hãng này dẫn nguồn tin cho biết Washington và Tehran sắp ký một bản ghi nhớ dài một trang để chấm dứt xung đột.

Tuy nhiên, theo TASS, trên mạng xã hội X, ông Ebrahim Rezaei, một thành viên của Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran, đã mô tả bài viết của Axios khẳng định Iran và Mỹ sắp đạt được thỏa thuận chỉ là “một danh sách mong muốn của Mỹ”. Theo ông, bài viết của Axios giống một danh sách mong muốn của Mỹ hơn là hiện thực.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết, Iran vẫn đang xem xét các đề xuất của Mỹ về việc giải quyết xung đột và sẽ thông báo cho phía Pakistan về quan điểm của Iran.

Tuy nhiên, theo Hãng thông tấn Tasnim của Iran, đề xuất mới nhất của Mỹ nhằm giải quyết xung đột với Iran bao gồm những điều khoản mà Tehran không thể chấp nhận. Theo nguồn tin của Tasnim, bất chấp thông tin trên truyền thông Mỹ cho rằng hai bên sắp ký một bản ghi nhớ để chấm dứt xung đột, Tehran vẫn chưa đưa ra phản hồi chính thức nào về kế hoạch mới nhất của Mỹ, vốn chứa đựng những điểm mà họ cho là không thể chấp nhận.

Nguồn tin của Tasnim lưu ý rằng, những tuyên bố như vậy nhằm mục đích biện minh cho tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc chấm dứt “Dự án Tự do-Project Freedom”, chiến dịch được Mỹ triển khai để tạo điều kiện thuận lợi cho việc di chuyển của tàu, thuyền qua eo biển Hormuz.

Trong một diễn biến liên quan, theo PressTV, trong một tuyên bố đăng tải ngày 6-5, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố việc quá cảnh qua eo biển Hormuz sẽ dần trở nên an toàn và ổn định khi tình hình an ninh tại vịnh Ba Tư được cải thiện “với các mối đe dọa từ bên ngoài bị vô hiệu hóa”. Điều này đồng nghĩa với việc Iran ra điều kiện để bảo đảm an toàn cho tàu, thuyền qua eo biển Hormuz đó là các mối đe dọa từ thế lực bên ngoài phải chấm dứt.