Chuẩn hóa trạm sạc bảo đảm an toàn chung cư

Áp lực hạ tầng điện

Việt Nam đang trải qua quá trình điện hóa phương tiện giao thông, nhất là xe hai bánh, với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất thế giới. Tỷ lệ xe máy điện trong tổng doanh số xe hai bánh tăng từ 10% năm 2024 lên 21,7% năm 2025. Riêng trong nửa đầu năm 2025, khoảng 209.000 xe máy điện được tiêu thụ, tốc độ tăng trưởng bình quân 30-35%/năm.

Tuy nhiên, sự tăng trưởng này không chỉ là câu chuyện của thị trường mà còn trở thành áp lực kỹ thuật đối với hạ tầng điện, đặc biệt là tại các tòa nhà chung cư. Trao đổi với chúng tôi, TS Nguyễn Duy Đỉnh, giảng viên Khoa Tự động hóa, Trường Điện-Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, Giám đốc công nghệ EVSELab cho biết: “Mạng hạ thế chung cư được tính toán dựa trên các phụ tải sinh hoạt mang tính ngắt quãng, trong khi đó, bộ sạc xe điện là phụ tải liên tục công suất cao. Khi nhiều phương tiện cùng sạc trong một thời điểm, hệ thống điện có thể bị quá tải, dẫn đến hiện tượng quá nhiệt máy biến áp, ảnh hưởng đến chất lượng điện năng và tiềm ẩn nguy cơ xảy ra sự cố cho tòa nhà”.

Thực tế, phần lớn hệ thống điện trong các chung cư hiện nay được thiết kế theo tiêu chuẩn cũ, chưa tính đến đặc thù của phụ tải sạc điện. Điều này khiến việc bổ sung trạm sạc trở nên phức tạp, thậm chí tiềm ẩn rủi ro nếu không có giải pháp kỹ thuật phù hợp.

Hiện nay, Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến sửa đổi đối với QCVN 04:2021/BXD Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nhà chung cư. Trong đó lần đầu tiên đưa vào 3 nhóm yêu cầu riêng biệt cho khu đỗ xe điện, khu sạc và khu đổi pin. Đặc biệt, quy chuẩn không bắt buộc các khu chung cư phải lắp đặt ngay nếu chưa đủ điều kiện, qua đó giúp giảm áp lực cải tạo cho các chung cư cũ, đồng thời vẫn tạo khung pháp lý cho các dự án mới phải tích hợp hạ tầng sạc ngay từ khâu thiết kế.

Giải pháp kỹ thuật bảo đảm an toàn hệ thống sạc điện

Liên quan đến hệ thống sạc điện, nhiều chuyên gia trong lĩnh vực năng lượng, xây dựng và phòng cháy, chữa cháy cho rằng: Đối với đặc thù không gian chung cư, hệ thống sạc xoay chiều tích hợp giao tiếp tín hiệu điều khiển là giải pháp kỹ thuật phù hợp, cho phép triển khai hiệu quả cơ chế quản lý tải thông minh. Để bảo đảm vận hành hiệu quả và an toàn, thiết bị sạc cũng cần đáp ứng các yêu cầu về chống bụi, chống nước và chống va đập cơ học, đồng thời được tích hợp khả năng kết nối mạng, hỗ trợ các giao thức giao tiếp tiêu chuẩn mở (OCPP) và đồng bộ tín hiệu với các thiết bị đo lường lắp đặt tại tủ phân phối tổng của chung cư. "Đối với thực tiễn tại Việt Nam, nếu giao thức OCPP (tối thiểu phiên bản 1.6J) có thể là tiêu chuẩn kỹ thuật chung đối với mọi cụm sạc lắp đặt tại chung cư có quy mô từ 5 trụ trở lên thì đấy chính là nền tảng cốt lõi để các thiết bị sạc có thể kết nối với máy chủ trung tâm, từ đó thực thi chính xác các thuật toán phân bổ tải thông minh, bảo đảm an toàn cho lưới điện tòa nhà", TS Nguyễn Duy Đỉnh cho biết.

Bên cạnh bài toán về an toàn thiết bị sạc, nguy cơ cháy nổ của pin lithium-ion dùng cho xe điện cũng là vấn đề được nhiều người dân quan tâm. Loại pin này có đặc tính cháy lan nhanh và khó dập tắt bằng các phương tiện thông thường, trong khi nhiều hệ thống phòng cháy trong chung cư ở nước ta hiện được thiết kế theo tiêu chí cũ, chưa tính đến sự xuất hiện của xe điện. Do đó, để bảo đảm khả năng cô lập nguồn cháy khi xảy ra sự cố, khu vực đỗ và sạc xe điện cần được phân tách độc lập với các phương tiện khác, đồng thời tích hợp hệ thống cảnh báo sớm, hệ thống chữa cháy tự động chuyên dụng và cơ chế ngắt điện thông minh tại từng trụ sạc khi pin đầy hoặc có dấu hiệu quá nhiệt. Cùng với các yêu cầu nêu trên, việc giám sát liên tục, đánh giá rủi ro định kỳ cần được coi là yêu cầu kỹ thuật bắt buộc, nhằm bảo đảm hệ thống trạm sạc vận hành an toàn, ổn định và đáp ứng yêu cầu phát triển giao thông điện trong dài hạn.