Giữ nghề khảm trai bằng sản phẩm sáng tạo

Tại làng Chuôn Ngọ, nghệ nhân Nguyễn Thanh Tuấn là một trong những người gắn bó lâu năm với nghề khảm trai truyền thống. Anh bắt đầu học nghề từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Với hơn 25 năm kinh nghiệm, anh đã góp phần cùng các nghệ nhân đưa sản phẩm của làng nghề đến với đông đảo công chúng.

Theo chia sẻ của anh Tuấn, để hoàn thành một sản phẩm khảm trai, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Từ bản vẽ ban đầu, người thợ cưa những mảnh vỏ ốc, vỏ trai thành từng chi tiết hoa văn nhỏ, sau đó đục phần gỗ với độ sâu đủ để khảm các mảnh hoa văn vào. Sau khi cố định bằng keo chuyên dụng, bề mặt sản phẩm tiếp tục được mài phẳng, mài bóng và tỉa chi tiết để hoàn thiện đường nét. Từ những vật liệu đơn sơ, qua bàn tay tài hoa của người thợ đã tạo nên những bức tranh sống động, những sản phẩm tinh xảo.

Nghệ nhân Nguyễn Thanh Tuấn đã chủ động tìm hướng phát triển mới, tận dụng các nền tảng số, mạng xã hội để giới thiệu quy trình làm nghề, chia sẻ những kỹ thuật khảm trai tinh xảo và quảng bá sản phẩm của làng nghề đến đông đảo người dân. Những video ghi lại chi tiết từng công đoạn giúp người xem hiểu rõ hơn về sự kỳ công của nghề khảm trai, góp phần thay đổi cách nhìn của nhiều khách hàng về giá trị của sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Không dừng lại ở việc quảng bá, nghệ nhân Nguyễn Thanh Tuấn còn nỗ lực đổi mới trong chính sản phẩm khảm trai. Anh là một trong những người tiên phong thực hiện khảm chân dung truyền thần, một kỹ thuật yêu cầu độ chính xác cao về hình khối, ánh sáng để có thể lột tả được thần thái của nhân vật.

Công việc khảm trai đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ cao, phần lớn công đoạn vẫn phải thực hiện thủ công. Người học việc thường mất 3-4 năm rèn luyện mới bắt đầu theo được nghề. Trên hành trình gìn giữ và làm mới nghề khảm trai của làng Chuôn Ngọ, những người trẻ đang dần trở thành cầu nối quan trọng góp phần đưa giá trị truyền thống kết nối với đời sống hiện đại. Trong số đó, cô gái trẻ Nguyễn Thị Minh Châu mang đến những thiết kế khảm trai theo phong cách tối giản, phù hợp với thị hiếu của giới trẻ. Hiện nay, thị trường phụ kiện, trang sức phổ thông tràn ngập các sản phẩm công nghiệp giá rẻ nên ngành thủ công mỹ nghệ truyền thống cũng chịu áp lực cạnh tranh không nhỏ. Đảm nhận khâu thiết kế, Nguyễn Thị Minh Châu luôn chú trọng vào việc tạo dấu ấn riêng cho mỗi sản phẩm. Quá trình chế tác được thực hiện bởi các nghệ nhân đã có nhiều năm kinh nghiệm trong nghề.

Bên cạnh đó, Nguyễn Thị Minh Châu và các cộng sự chú trọng kể câu chuyện về làng nghề, chia sẻ quá trình chế tác và lan tỏa giá trị văn hóa đến đông đảo công chúng. Điều đáng chú ý, các sản phẩm của chị tập trung vào người tiêu dùng trong nước thay vì chỉ hướng đến du khách quốc tế. Theo chị Nguyễn Thị Minh Châu, khi thị trường nội địa đón nhận các sản phẩm của làng nghề, đó là cách thiết thực nhất để duy trì sinh kế cho các nghệ nhân và giữ nghề truyền thống không bị mai một.