Một thiết chế văn hóa hấp dẫn trên đất Kinh Bắc

Hơn hai thập kỷ miệt mài tìm kiếm từ các làng nghề đồ cổ đến những phiên đấu giá quốc tế, doanh nhân Nguyễn Thế Hồng-người sáng lập Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng-đã đưa niềm đam mê sưu tầm cổ vật trở thành một thiết chế văn hóa ngay trên vùng đất Bắc Ninh giàu truyền thống. Hiện nay, Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng lưu giữ gần 4.000 hiện vật quý hiếm, đồng thời xây dựng không gian trưng bày kết hợp giữa giá trị di sản truyền thống và ứng dụng công nghệ hiện đại.

Nổi bật trong bộ sưu tập là hai BVQG. Bảo vật đầu tiên là thạp đồng Đông Sơn có niên đại khoảng 2.300 năm, được đánh giá là hiện vật độc bản còn nguyên vẹn cả nắp và thân. Điểm đặc biệt nằm ở dải hoa văn động vật chạy ngược chiều kim đồng hồ, chi tiết hiếm gặp trong số hàng trăm chiếc thạp từng được phát hiện tại Việt Nam. Bảo vật còn lại là ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” của Vua Minh Mạng, gắn với một hành trình lịch sử nhiều biến động. Chiếc ấn được chế tác năm Minh Mạng thứ tư (1823), từng là biểu tượng quyền lực tối thượng của triều Nguyễn. Sau lễ thoái vị của Vua Bảo Đại ngày 30-8-1945, ấn vàng lưu lạc ở nước ngoài hơn 7 thập kỷ trước khi được ông Nguyễn Thế Hồng đưa về từ Pháp. Ngày 31-12-2024, Thủ tướng Chính phủ công nhận ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” là BVQG.

Không gian Bảo tàng được tổ chức thành 4 khu trưng bày chính, mỗi khu phản ánh một lát cắt lịch sử và văn hóa khác nhau. Khu thứ nhất dành cho ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” cùng hệ thống sắc phong, đồ gỗ sơn son thếp vàng và tranh thêu cung đình Huế thời Lê Trung hưng đến Nguyễn. Khu thứ hai giới thiệu các bộ sưu tập gốm, sứ, ngà voi, đồng thau đến từ Trung Quốc, Nhật Bản và châu Âu, cho thấy sự giao thoa của nhiều nền mỹ thuật lớn. Khu thứ ba trưng bày dòng sứ ký kiểu, những sản phẩm do người Việt đặt chế tác tại các lò gốm nổi tiếng Trung Hoa để phục vụ nhu cầu cung đình thời Lê, Trịnh, Nguyễn. Khu thứ tư tập trung vào di sản bản địa Việt Nam với các sưu tập đồ đồng, đồ gốm từ văn hóa Đông Sơn đến các triều Lý, Trần, Lê, Nguyễn. Nổi bật là hơn 40 chiếc trống đồng cùng nhiều hiện vật gốm men ngọc, men trắng và gốm hoa nâu tiêu biểu.

Một điểm nhấn khác của Bảo tàng là ứng dụng công nghệ tham quan thực tế ảo VR360. Hiện tại, Bảo tàng đã xây dựng tour ảo cho 3 khu trưng bày gồm đồ đồng Đông Sơn, gốc trầm hương và bảo vật triều Minh Mạng. Thông qua điện thoại hoặc máy tính, người xem có thể quan sát không gian theo góc nhìn 360 độ, tiếp cận chi tiết hiện vật từ xa. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong việc mở rộng khả năng tiếp cận di sản. Cùng với hoạt động trưng bày, công tác bảo vệ hiện vật luôn được chú trọng. Theo ông Nguyễn Thế Hồng, khu trưng bày nằm trong quần thể Bảo tàng rộng hàng nghìn mét vuông thuộc sở hữu riêng và duy trì lực lượng bảo vệ trực 24/24 giờ.

Năm 2025, nhân dịp Lễ hội Đền Đô và kỷ niệm 1.015 năm Ngày Vua Lý Thái Tổ đăng quang, Bảo tàng phát huy thế mạnh của thiết chế ngoài công lập khi tổ chức phiên đấu giá 129 cổ vật với chủ đề “Nghệ thuật mùa xuân”. Nhiều hiện vật đã được thẩm định kỹ lưỡng trước khi giới thiệu tới công chúng, từ đồ đồng Đông Sơn, sứ ký kiểu đến tranh thêu cung đình. Phiên đấu giá không chỉ tạo thêm cơ hội giao lưu, sưu tầm cho giới yêu cổ vật mà còn góp phần kết nối di sản với cộng đồng. Nguồn thu từ hoạt động này được sử dụng cho công tác bảo tồn, nghiên cứu và mở rộng không gian trưng bày trong thời gian tới. Đây là một cách huy động nguồn lực xã hội hóa đáng chú ý đối với mô hình bảo tàng ngoài công lập.

Sau quá trình xây dựng và phát triển, đầu năm 2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh ban hành quyết định công nhận Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng tại số 225 đường Trần Phú, phường Từ Sơn là điểm du lịch cấp tỉnh.