Nhận diện sớm hành vi bạo lực: Yếu tố quyết định trong phòng, chống bạo lực gia đình

Rào cản lớn trong nhận thức cộng đồng

Thời gian qua, liên tiếp các vụ bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em diễn ra ngay trong gia đình gây bức xúc dư luận. Nhiều vụ việc cho thấy nạn nhân phải chịu đựng bạo lực trong một khoảng thời gian dài trước khi bị phát hiện. Đáng nói, không ít vụ, bản thân người bị BLGĐ không lên tiếng, người chứng kiến xung quanh cũng không có động thái gì để hỗ trợ, bảo vệ nạn nhân. Có vụ việc, nạn nhân dù bị hành hung nơi công cộng nhưng vẫn nằng nặc từ chối sự bảo vệ của mọi người xung quanh vì cho rằng đây là “chuyện vợ chồng tự giải quyết”.

Thực tế này phơi bày một rào cản lớn trong nhận thức: Nhiều người dân và ngay cả người bị BLGĐ vẫn bình thường hóa các hành vi bạo lực. Người xung quanh thường mặc định khi nào có đánh đập gây thương tích nặng phải nhập viện thì mới báo chính quyền.

Riêng đối với trẻ em, quan niệm "thương cho roi cho vọt" khiến không ít phụ huynh xem việc đánh con là bình thường, là quyền của cha mẹ. Nhiều người xung quanh khi nghe tiếng trẻ khóc kéo dài, chứng kiến trẻ bị quát mắng vẫn ngại can thiệp vì cho rằng đó là chuyện nội bộ gia đình, là việc cha mẹ dạy dỗ con cái. Sự im lặng này vô tình khiến các hành vi bạo lực leo thang về cả tần suất lẫn mức độ nguy hiểm.

Số liệu từ Cuộc điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ tại Việt Nam do Tổng cục Thống kê và Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) thực hiện cho thấy, có 62,9% phụ nữ từng chịu ít nhất một hình thức bạo lực thể xác, tình dục, tinh thần hay kinh tế trong đời do chồng hoặc bạn tình gây ra. Đặc biệt, 90,4% nạn nhân bị bạo lực gia đình không tìm kiếm bất kỳ sự hỗ trợ nào từ các cơ quan chức năng hoặc dịch vụ công.

Đối với trẻ em, dữ liệu của UNICEF và Tổng cục Thống kê Việt Nam chỉ rõ: Cứ 10 trẻ em từ 1 - 14 tuổi thì có hơn 7 trẻ đã chịu ít nhất một hình thức xử phạt về tâm lý hoặc thể xác bởi các thành viên trong hộ gia đình. Trong đó, hơn 6 trẻ từng bị xử phạt tâm lý (la hét, mắng chửi, xúc phạm) và 4 trẻ bị xử phạt về thể xác.

Theo dữ liệu từ Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, số lượng thông báo, tố cáo liên quan đến bạo lực, xâm hại trẻ em trong môi trường gia đình đang có xu hướng tăng lên. Theo báo cáo của Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế, tháng 4/2026, Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 đã tiếp nhận 46.111 cuộc gọi đến, tăng 9.519 cuộc so với tháng trước; 724 lượt thông báo qua ứng dụng Zalo và app hỗ trợ bảo vệ trẻ em. Một trong những vấn đề đáng lo ngại được ghi nhận trong tháng là tình trạng bạo lực trẻ em tiếp tục gia tăng. Tổng đài 111 đã hỗ trợ can thiệp nhiều trường hợp trẻ bị bạo lực thể chất và tinh thần, tăng gần 22% so với tháng 3/2026. Đáng chú ý, gần 3/4 số vụ việc trẻ bị bạo lực xảy ra ngay trong gia đình và do chính người thân như cha mẹ, ông bà, chú bác hoặc người chăm sóc gây ra.

Tháo gỡ vướng mắc để thúc đẩy nhận diện sớm

Phân tích về vấn đề này, chuyên gia Lê Thị Minh Nga nhận định: “Bạo lực gia đình không xuất hiện ngay lập tức bằng một trận đòn nghiêm trọng, mà nó là một tiến trình, bắt đầu từ những hành vi kiểm soát rất nhỏ như định đoạt cách ăn mặc, quản lý giờ giấc cực đoan, lăng mạ bằng lời nói dưới danh nghĩa nóng giận, rồi mới tiến sang bạo lực thể xác.

Nhận diện sớm hành vi bạo lực chính là việc người trong cuộc phải tự vẽ ra một lằn ranh đỏ rõ ràng ngay từ những biểu hiện đầu tiên đó. Nếu chọn cách im lặng hoặc tự hợp lý hóa hành vi của đối phương người bị BLGĐ đang vô tình gửi đi một thông điệp ngầm rằng họ chấp nhận sự kiểm soát.

Chính vì thế, công tác phòng, chống BLGĐ hiện nay cần thay đổi căn bản: Không thể đợi có hậu quả mới nhảy vào giải cứu, xử lý phần ngọn. Chúng ta phải đưa các bộ công cụ nhận diện, sàng lọc nguy cơ vào hệ thống y tế cơ sở, trường học và tổ dân phố. Khi những người xung quanh biết cách đọc vị các dấu hiệu bất ổn, họ có thể can thiệp pháp lý hoặc hỗ trợ tâm lý trước khi hành vi bạo lực biến tướng thành tội ác”.

Hệ thống pháp luật của Việt Nam hiện đã khá đầy đủ, bao gồm Luật Trẻ em, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình và các nghị định hướng dẫn đều có quy định về can thiệp sớm, phòng ngừa từ xa. Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế đang gặp vướng mắc lớn ở cấp cơ sở, nhất là ở khâu cán bộ chuyên trách ở cấp xã, phường.

Bên cạnh đó, báo cáo từ Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế cũng phản ánh một thực trạng đáng ngại: Tổng đài 111 gặp khó khăn khi kết nối với địa phương để xử lý vụ việc; có trường hợp tổng đài gọi điện thông báo vụ việc liên quan đến bạo lực, xâm hại trẻ em nhưng phía địa phương không nghe máy, thậm chí thấy số điện thoại là tắt máy, làm chậm trễ quá trình can thiệp.

Nhận diện sớm chính là một trong những yếu tố tiên quyết trong phòng, chống bạo lực, gia đình. Để có thể thúc đẩy nhận diện sớm, còn quá nhiều thứ chúng ta cần phải giải quyết. Đó là việc đẩy mạnh tuyên truyền nhằm thay đổi nhận thức người dân, để họ biết được gốc rễ của hành vi bạo lực, đồng thời biết bảo vệ chính mình, bảo vệ người thân trước hành vi bạo lực như một phản xạ tự nhiên.

Vấn đề quan trọng còn lại là khi người dân cần thì phải được hỗ trợ ngay. Trách nhiệm của chính quyền địa phương, cơ sở trong công tác phòng, chống bạo lực gia đình, bảo vệ trẻ em phải được cải thiện, tăng cường. Những trường hợp chậm trễ phải được xử lý nghiêm. Để người dân hiểu rằng, họ luôn được bảo vệ trước mọi hành vi bạo lực dù đang ở bước khởi phát.