Thận trọng với "kiến thức pháp luật" trên TikTok

Kiến thức pháp luật nửa vời

Theo số liệu thống kê, hiện có khoảng 76,1 triệu người dùng TikTok tại Việt Nam. Điều đó đồng nghĩa với việc, một video phổ biến pháp luật sai lệch cũng có thể tiếp cận hàng triệu người trong thời gian ngắn. Luật sư Nguyễn Thanh Tùng, Hãng luật VJLAW Việt Nam nhận định: Chưa bao giờ người dân có thể tiếp cận kiến thức pháp luật dễ như hiện nay, nhưng cũng chưa bao giờ “kiến thức pháp luật nửa vời lại lan nhanh đến vậy”. Đặc điểm chung của các clip này là nội dung ngắn, thu hút người xem nhưng cắt xén điều luật, thiếu bối cảnh pháp lý,

thậm chí diễn giải sai. Ví dụ như: “Chỉ cần quay được video là được quyền bắt người phạm tội”. Thực tế, pháp luật không quy định cứ có video là người dân được tự ý bắt người khác. Điều 111 Bộ luật Tố tụng Hình sự về “Bắt người phạm tội quả tang” quy định: “Đối với người đang thực hiện tội phạm hoặc ngay sau khi thực hiện tội phạm mà bị phát hiện hoặc bị đuổi bắt thì bất kỳ người nào cũng có quyền bắt và giải ngay người bị bắt đến cơ quan công an, viện kiểm sát hoặc UBND nơi gần nhất”. Tức là người dân chỉ được bắt trong trường hợp phạm tội quả tang hoặc ngay sau khi phạm tội. Video chỉ có thể là chứng cứ hỗ trợ nhận diện hành vi, không phải cứ quay được clip là có quyền khống chế, bắt giữ người khác. Nếu quay được cảnh trộm cắp đang xảy ra thì có thể phối hợp bắt quả tang, nhưng xem camera hôm trước, hôm sau tự bắt người “nghi là thủ phạm” thì có thể trở thành hành vi bắt giữ người trái pháp luật.

Thực tế, clip chỉ vài chục giây trên TikTok không thể kết luận những vấn đề pháp lý phức tạp, nhiều tầng nghĩa. Bên cạnh đó, mục đích của nhiều TikToker làm nội dung pháp luật, “bóc phốt”, tranh cãi với lực lượng chức năng... thường không phải phổ biến kiến thức pháp luật mà trước hết là nhằm tăng tương tác, kiếm tiền...

Hiểu sai pháp luật không chỉ khiến một cá nhân đối mặt với nguy cơ vi phạm mà còn tạo ra những hệ lụy xã hội rộng lớn. Khi nhận thức sai lệch lan rộng, mạng xã hội dễ biến thành “tòa án online”, nơi cảm xúc lấn át pháp luật. Nguy hiểm hơn, sự tự tin dựa trên hiểu biết nửa vời khiến nhiều người không nhận ra mình đang vượt qua ranh giới quyền công dân để bước sang hành vi vi phạm pháp luật.

Cần “văn hóa pháp lý số”

Bộ Khoa học và Công nghệ đã nhiều lần cảnh báo tình trạng “báo hóa” mạng xã hội, tức các trang mạng, tài khoản cá nhân hoạt động như cơ quan báo chí, tự sản xuất tin, bài, giật tít gây hiểu lầm để tạo cảm giác đây là thông tin chính thống. Cơ quan chức năng cũng đã lập danh sách hàng chục tổ chức, nền tảng có dấu hiệu “báo hóa” để theo dõi, xử lý. Luật sư Nguyễn Thanh Tùng cho biết: “Hiểu luật nửa vời đôi khi còn nguy hiểm hơn không biết luật. Một người không biết luật thường còn dè chừng, nhưng người hiểu nửa vời lại dễ hành động cực đoan vì nghĩ mình đúng. Chính vì vậy, bên cạnh việc cần xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm hoặc lợi dụng danh nghĩa “phổ biến pháp luật” để câu view thì điều quan trọng nữa là cần xây dựng khả năng tiếp cận thông tin pháp luật chính xác trên môi trường số. Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cần đẩy mạnh phổ biến pháp luật bằng video ngắn, ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu để cạnh tranh với các nội dung sai lệch trên TikTok nói riêng và mạng xã hội nói chung. Khi có kiến thức pháp lý cần thiết, người dân sẽ không vô tình trở thành nạn nhân của việc cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống trên không gian mạng”.

Đối với mỗi người dân, điều quan trọng là phải hình thành “văn hóa pháp lý số”, trong đó tiếp cận pháp luật một cách tỉnh táo và có trách nhiệm trên mạng xã hội. Chỉ nên coi clip trên mạng xã hội là những thông tin giải trí, tham khảo, không phải căn cứ để hành động. Khi có nhu cầu tìm hiểu kiến thức pháp luật nên tìm đến các cơ quan báo chí, trang pháp luật chính thống; khi gặp vấn đề liên quan đến pháp luật, cần đối chiếu với các văn bản chính thống, nhờ đến trung tâm trợ giúp pháp lý hoặc tham khảo luật sư...