Thơ ca đừng ám mùi hôi hám

Vẻ đẹp của văn chương, trong đó có thơ, trước hết là vẻ đẹp của ngôn từ. Sở dĩ nhiều câu ca dao, đồng dao của ông cha ta đi vào tâm trí bao thế hệ bởi nó được trau chuốt về câu từ, mượt mà về âm vần, nuột nà về nhịp điệu và giàu nhạc tính du dương. Chỉ cần đọc, nghe câu ca dao: “Hỡi cô tát nước bên đàng/ Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi”, trong lòng chúng ta có cảm giác thư thái về tâm hồn, tươi tắn về cảm xúc, bởi trước mắt như đang hiện ra hình ảnh người thiếu nữ say sưa tát nước-một công đoạn lao động thủ công khá nặng nhọc của người nông dân trên cánh đồng mà vẫn toát lên vẻ đẹp tự nhiên, bình dị trong một bức tranh khung cảnh làng quê dưới đêm trăng thanh lộng gió.    

Con người yêu thơ vì thơ mang lại sự rung động trái tim, làm cho con người có cảm giác thanh tao, thích thú bởi những lời hay, ý đẹp. Thơ là tiếng nói của tâm hồn. Thơ là một trong những “thứ vũ khí thanh tao mà đắc lực, mà chúng ta có, để vừa tố cáo vừa thay đổi một thế giới xấu xa, giả dối, vừa làm tâm hồn người đọc trở nên trong sạch hơn, phong phú hơn” (Thạch Lam). Một bài thơ hay không thể không xuất phát từ một tâm hồn trong trẻo, lành mạnh. Nhờ tiếng thơ rung lên mà có lúc, con người trở nên rắn rỏi, lạc quan hơn trước những “khúc quanh” của cuộc đời: “Có những phút ngã lòng/ Tôi vịn câu thơ mà đứng dậy” (Phùng Quán).

Thơ là biểu hiện tập trung sâu sắc nhất của nghệ thuật ngôn từ. Nhiều bài thơ đi cùng năm tháng, nhiều câu thơ nằm lòng biết bao thế hệ, bởi đó là những tâm trạng, xúc cảm mạnh mẽ, sâu lắng bằng ngôn từ cô đọng, hàm súc, giàu hình ảnh và nhịp điệu. Một câu thơ hay trước hết phải giàu sức gợi. Từ một câu thơ hay có thể gợi ra trong tâm trí người đọc vô vàn màu sắc, hình ảnh, âm thanh, hình tượng cùng những liên tưởng phong phú ở nhiều góc độ, chiều kích, suy ngẫm theo từng khía cạnh khám phá, cảm nhận của mỗi người. Tất nhiên, dù liên tưởng dưới bất cứ góc nhìn nào, ở chiều kích nào thì một bài thơ hay, một câu thơ hay cũng cần có một “mẫu số chung” là thỏa mãn nhu cầu tìm kiếm, khát khao cái đẹp của con người và hướng con người biết thưởng thức, sáng tạo theo quy luật của cái đẹp.

Dù là thể loại thơ truyền thống đòi hỏi khá nghiêm ngặt, chặt chẽ về niêm luật, vần điệu như tứ tuyệt, thất ngôn, thất ngôn bát cú, lục bát, hay thơ hiện đại mang tính cởi mở, tự do, phóng khoáng nhưng những vần thơ hay đều phải hướng đến mục đích thanh lọc tâm hồn, làm đẹp đời sống tinh thần con người và giúp con người có niềm tin yêu vào cuộc sống. Vì vậy, khi phân tích, bình luận, thẩm định, đánh giá một bài thơ, một câu thơ, rộng hơn là một tập thơ, cũng không nằm ngoài “mẫu số chung” đó. Nếu đi ngược lại tinh thần chung này, thơ ca không làm tròn thiên chức cao cả của mình.

Với nhận thức như trên, dễ hiểu tại sao dư luận lại phản ứng với tập thơ mang tên “Nhặt xác em chất chồng bảo tàng” của một nhà thơ trẻ, vì nó vừa thiếu thẩm mỹ về ngôn từ vừa dễ tạo sự liên tưởng thiếu tích cực (nếu không muốn nói là tiêu cực) về nội dung thông điệp.

Nhiều bình luận trên mạng xã hội như: “Thi phú gì mà như chốn pháp trường đầy tử thi”, “Tên tập thơ vừa mất tính người vừa vô nghĩa”, “Tác giả nhặt xác người yêu đem chất vô bảo tàng, cho nó ở tù rục xương”... Những bình luận đó phần nào cho thấy tên tập thơ đã thất bại ngay từ gu thẩm mỹ của số đông người đọc thơ.

Chỉ đáng tiếc là tập thơ đó lại được chọn trao thưởng của một hội chuyên ngành văn học uy tín hàng đầu đất nước. Cho dù chỉ ít ngày sau đó, giải thưởng này đã bị thu hồi. Chưa bàn đến tính công tâm, nhưng qua vụ việc này mới bộc lộ sự hạn chế về năng lực cảm thụ, thẩm định văn chương của những người “cầm cân nảy mực”.