Vị bánh cáy ngày Tết

Mỗi lần ai đó hỏi tôi: “Quê cậu có đặc sản gì?”, tôi trả lời mà không cần đắn đo: Bánh cáy Thái Bình.

Chỉ bốn chữ ấy thôi, nhưng đủ để lòng tôi chùng xuống, như thể vừa chạm vào một miền ký ức thân thương. Bánh cáy không chỉ là một món ăn. Nó là quê hương tôi, được gói ghém trong một miếng bánh vuông vức, dẻo thơm và đằm thắm.

Tôi chỉ thực sự thích ăn bánh cáy mỗi dịp về quê ăn Tết. Suốt cả năm ở phố thị đông đúc, tôi có thể bắt gặp bánh cáy ở đâu đó, nhưng cảm giác hương vị không giống. Bánh cáy phải ăn ở quê, trong cái rét se se của những ngày cuối năm khi gió mùa Đông Bắc tràn về qua cánh đồng đã gặt, khi Tết còn ở phía trước và lòng người còn đầy ắp chờ mong. Và tôi muốn bánh cáy phải là bánh bà mua.

Bà tôi bảo, để làm được một mẻ bánh cáy ngon, người ta phải chuẩn bị ít nhất nửa tháng. Mỡ phần được xắt lát mỏng, ướp cùng đường mía cho ngấm; cơm dừa cũng phải chọn kỹ, thái đều tay. Gạo nếp là nguyên liệu chính của bánh, phải là thứ nếp thơm, rang cẩn thận để giòn mà không cháy. Gấc tạo nên sắc đỏ ấm; quả dành dành nhuộm màu vàng tươi cho miếng bánh; vừng lạc được rang vàng dậy mùi. Mỗi nguyên liệu đều không thể làm vội vàng.

Tôi nghe bà kể về cách làm bánh cáy mà cảm giác như đang nghe câu chuyện về một mùa vụ dài. Từ những nguyên liệu bình dị, gần gũi với đời sống làng quê, qua bàn tay tài hoa của người thợ, tất cả được kết hợp hài hòa tạo nên thứ bánh dẻo thơm và mang hương vị đặc biệt. Bà nói, mỗi chiếc bánh cáy ra đời là cả một quá trình cần mẫn và tỉ mỉ, trong đó chứa đựng tình yêu nghề, tình yêu quê hương của người dân làng Nguyễn, tỉnh Thái Bình (trước đây).

Bà cũng dạy tôi cách ăn bánh cáy. Khi ăn không được cắn vội, phải ăn chậm, nhâm nhi từng miếng nhỏ bên chén trà ấm. Khi ấy, vị ngọt thanh của đường mía sẽ lan dần nơi đầu lưỡi; tiếp đến là vị cay nhè nhẹ của gừng, cái giòn tan của nếp rang, cái dẻo dẻo của gạo nếp và cốm non. Những buổi chiều Tết, tôi ngồi bên bà, nghe tiếng gió thổi ngoài hiên, nghe bà kể chuyện xưa, tay cầm miếng bánh cáy mà thấy thời gian trôi chậm lại. Rồi tôi nhận ra rằng: Tết chỉ cần đủ đầy tình thân.

Lớn lên, tôi rời quê, mang theo trong hành trang là ký ức về những mùa Tết có bánh cáy và có bà. Khi trao gửi thức quà ấy cho bạn bè, lòng tôi ngập tràn niềm tự hào trong khoảnh khắc được nói: “Đây là bánh cáy Thái Bình quê mình”. Bánh cáy là đặc sản quê hương, là cách tôi gọi tên cội nguồn của mình giữa bao miền đất khác.

Rồi bà tôi già đi, có những cái Tết bà không còn đủ sức đi chợ sắm bánh nữa. Bánh cáy vẫn được đặt ở chỗ cũ trong nhà. Tôi ăn bánh, vẫn vị ngọt thanh và hương gừng cay nhẹ, nhưng trong lòng có thêm một nỗi nhớ dịu dàng. Không còn ai nhắc tôi ăn chậm, không còn được trò chuyện cùng bà khi cảm nhận vị bánh thân thương.

Giờ đây, mỗi lần về quê ăn Tết, tôi vẫn tìm bánh cáy đầu tiên. Cắn một miếng, tôi như thấy lại những ngày xưa cũ, thấy gian nhà cũ, thấy mùa đông quê mình chưa từng đổi khác. Có lẽ, mỗi vùng đất đều có một thức quà để người đi xa nhớ về. Với tôi, đó chính là bánh cáy Thái Bình-một tấm bánh nhỏ gói trọn tình yêu quê hương và niềm tự hào của những người con xa xứ. Và chỉ cần còn bánh cáy mỗi độ Tết về, tôi biết mình vẫn còn một nơi để nhớ thương và trở về.