Giữ lửa "hồn Tết" từ bánh chưng đất Tổ

Giá trị thương hiệu từ cội nguồn

Tết Bính Ngọ 2026, không khí sản xuất của làng nghề Cát Trù lại nhộn nhịp. Những bếp lửa đỏ hồng, sắc xanh của lá dong, hương nếp mới quyện cùng mùi khói bếp lan tỏa khắp làng quê, tạo nên không gian đặc trưng chỉ có ở những làng nghề truyền thống ngày giáp Tết. Chính bầu không khí ấy đã níu chân du khách thập phương tìm về, không chỉ để mua bánh mà còn để cảm nhận trọn vẹn hồn Tết đất Tổ.

Trải qua nhiều thăng trầm, số hộ còn theo nghề không nhiều như trước, song làng bánh chưng Cát Trù vẫn giữ vững vị thế nhờ sự bền bỉ của những nghệ nhân tâm huyết. Giá trị thương hiệu “bánh chưng dâng vua” không chỉ nằm ở công thức gia truyền mà còn ở cái tâm của người làm nghề, sự tỉ mỉ trong từng công đoạn, từ chọn nguyên liệu đến gói và nấu bánh.

Tiêu biểu có thể kể đến cơ sở của nghệ nhân Nguyễn Thị Minh Ảnh (khu Phú Cát)-một trong những gia đình có thâm niên lâu đời với nghề gói bánh chưng, hay Hợp tác xã Nông Thương Đất Tổ (khu Thượng Cát). Dù mỗi đơn vị có cách tổ chức sản xuất khác nhau, song đều chung mục tiêu gìn giữ hương vị bánh chưng truyền thống, giữ trọn “hồn Tết” trong từng chiếc bánh.

Là đời thứ ba nối nghiệp gia đình, chị Nguyễn Thị Minh Ảnh từng 8 lần giành chiến thắng trong Hội thi gói, nấu bánh chưng và giã bánh giầy” dâng bánh lên các Vua Hùng. Chị chia sẻ: Để bánh giữ được hương vị truyền thống, yếu tố quan trọng nhất là sự tỉ mỉ và khâu lựa chọn nguyên liệu sạch, tươi, có nguồn gốc rõ ràng. Gạo phải là nếp cái hoa vàng, nếp nhung hoặc gạo đồi thơm, hạt đều, dẻo. Đỗ xanh là đỗ gié được ngâm, đãi sạch, đồ chín kỹ để nhân bùi mà không khô. Thịt lợn đen chọn phần ba chỉ hoặc nạc vai, ướp vừa tay để nhân bánh béo ngậy nhưng không ngán.

Với Hợp tác xã Nông Thương Đất Tổ, thương hiệu “Bánh chưng đất Tổ” đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao, ngày càng khẳng định vị thế trên thị trường trong và ngoài tỉnh. Anh Cường, nhân viên HTX cho biết, gia đình anh có truyền thống 7 đời làm bánh chưng và hiện nay anh đang tiếp tục truyền nghề cho con trai, góp phần gìn giữ mạch nguồn làng nghề. Để giữ uy tín thương hiệu, HTX đặc biệt chú trọng đến an toàn thực phẩm, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại, áp dụng công nghệ bảo quản tiên tiến, hướng tới mục tiêu mở rộng thị trường và xuất khẩu.

Làng nghề “thay da đổi thịt”

Những ngày cao điểm giáp Tết, cơ sở của chị Ảnh phải huy động toàn bộ nhân lực trong gia đình, kết hợp cả bếp củi truyền thống và nồi luộc điện để đáp ứng nhu cầu thị trường. Ngày thường, cơ sở gói khoảng 700 chiếc bánh; riêng dịp Tết, con số này có thể lên tới 4.000-5.000 chiếc mỗi ngày. Bánh sau khi nấu được để nguội, hút chân không nhằm bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Sản phẩm của cơ sở đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao.

Nếu cơ sở của chị Ảnh đại diện cho phương thức sản xuất truyền thống thì Hợp tác xã Nông Thương đất Tổ lại mở ra hướng đi mới khi kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và phương thức quản trị hiện đại. Theo Giám đốc HTX Phạm Xuân Hiếu, hiện HTX đã xây dựng được thương hiệu "Bánh chưng đất Tổ" với hệ thống phân phối gần 200 đại lý trên toàn quốc, mục tiêu trong 3 năm tới nâng lên 500 đại lý và từng bước xuất khẩu ra nhiều quốc gia. Trung bình mỗi tháng, HTX sản xuất khoảng 4.000 chiếc bánh trong các đợt đầu tháng và ngày rằm; vào dịp lễ, Tết, sản lượng đạt 2.500-3.000 chiếc/ngày, cao điểm lên tới 3.500-4.000 chiếc/ngày. Qua đó tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho lao động địa phương, những ngày cao điểm cần tới 40-50 lao động, dự kiến có thể tăng lên 100 người trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Đáng chú ý, HTX Nông Thương đất Tổ đã xuất khẩu hơn 3 tấn bánh chưng sang chuỗi 16 siêu thị tại Vương quốc Anh. Đây là dấu mốc quan trọng, mở ra hướng phát triển mới cho bánh chưng truyền thống Phú Thọ nói riêng và ẩm thực Việt Nam nói chung trên thị trường quốc tế. Theo anh Phạm Xuân Hiếu, cộng đồng người Việt ở nước ngoài, đặc biệt vào dịp cuối năm, có nhu cầu lớn đối với các sản phẩm mang đậm bản sắc dân tộc, trong đó bánh chưng là món không thể thiếu. Thời gian tới, HTX đặt mục tiêu mở rộng quy mô xuất khẩu, từng bước hoàn thiện quy trình để đăng ký hoạt động xuất nhập khẩu chính ngạch, góp phần hình thành chuỗi giá trị bền vững cho địa phương. Bước sang năm 2026, HTX phát triển thêm các dòng sản phẩm mới, hướng tới hình thành ngành kinh tế phụ trợ gắn với làng nghề.

Bên cạnh sản xuất, mô hình du lịch làng nghề cũng được đẩy mạnh. Các buổi trải nghiệm, workshop gói bánh chưng truyền thống tại xưởng đã trở thành điểm đến hấp dẫn, giúp du khách hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa và lịch sử của chiếc bánh chưng đất Tổ. Năm 2023, sản phẩm bánh chưng Đất Tổ (xã Hùng Việt) được Hiệp hội Văn hóa ẩm thực Việt Nam vinh danh trong tốp 121 món ẩm thực Việt Nam tiêu biểu, một lần nữa khẳng định vị thế của bánh chưng Phú Thọ trong nền ẩm thực dân tộc.

Giữa nhịp sống hiện đại và hội nhập, những bếp lửa hồng ở làng nghề Cát Trù vẫn âm thầm cháy sáng, giữ gìn "hồn Tết" Việt nơi đất Tổ. Câu chuyện về chiếc bánh chưng Phú Thọ hôm nay đã vượt ra khỏi khuôn khổ sinh kế, trở thành hành trình bền bỉ gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc.