Lạm dụng AI - “con dao hai lưỡi” đối với sinh viên

Thuận lợi lớn nhất là tài liệu giảng dạy, nghiên cứu vô cùng đa dạng, phong phú và cách thức tiếp cận thông tin, kiến thức cũng dễ dàng, đơn giản hơn. Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là việc đánh giá chất lượng học tập của sinh viên trở nên khó khăn, áp lực hơn.

Phải chăng sinh viên thời nay giỏi giang, thông minh hơn, vì nhìn vào kết quả học lực của nhiều trường đại học, thấy tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc chiếm 70-80% tổng số sinh viên ra trường? Giải đáp băn khoăn của tôi, bạn bảo rằng, thực chất kết quả đó phần nào phản ánh bệnh thành tích, bởi nhiều trường chỉ muốn “đánh bóng” vị thế, thương hiệu của mình qua tỷ lệ sinh viên học giỏi cao ngất ngưởng để chứng tỏ chất lượng đào tạo vượt trội so với mặt bằng chung.

Điều đáng nói hơn, trong khi cơ chế, quy định về phương pháp đánh giá kết quả học tập của sinh viên đại học có phần thông thoáng, dễ thở hơn trước, thì vài năm gần đây, kể từ khi có công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ, tỷ lệ điểm giỏi, điểm xuất sắc của sinh viên càng có cơ hội gia tăng. Trước đây, khi AI chưa xuất hiện, người học phải dành nhiều thời gian, công sức để tìm đọc, nghiên cứu tài liệu trên thư viện mới có đủ cơ sở lý luận, thông tin, tư liệu để hoàn thiện các bài tiểu luận, thuyết trình, khóa luận. Còn giờ đây, nhờ có công cụ AI hỗ trợ, công việc và quy trình này được rút gọn tối đa trong thời gian tối thiểu nhưng sinh viên vẫn có thể cho ra đời những bài tiểu luận, thuyết trình, khóa luận khá nuột nà về mặt hình thức, đầy đủ và trau chuốt về mặt nội dung. Nếu sinh viên nào càng có kỹ năng thao tác ra câu lệnh sát vấn đề thì nội dung bài viết càng đúng với yêu cầu cần giải đáp mà đề bài đặt ra. Theo quy chế đánh giá, những bài tiểu luận, thuyết trình, khóa luận bảo đảm đúng ba-rem thang điểm và không vi phạm tỷ lệ sao chép vẫn có cơ hội đạt điểm khá, giỏi nên giảng viên cũng khó có thể bắt lỗi các em.

Theo nhận định của các chuyên gia giáo dục, sử dụng AI ở cơ sở đào tạo đại học là xu hướng tất yếu trong thời đại số. Điều đáng lo là khi sinh viên lạm dụng AI vào quá trình học tập, nghiên cứu khoa học, AI sẽ trở thành “con dao hai lưỡi” đối với họ. Một mặt, AI giúp hệ thống hóa văn bản tốt hơn, tìm kiếm thông tin tư liệu tốt hơn và hoàn thiện cấu trúc bài viết nhanh hơn; nhưng mặt khác, AI cũng khiến sinh viên trở nên lười nhác hơn trong suy nghĩ do ít phải sử dụng các thao tác tư duy theo chiều sâu. Đó chính là nguy cơ làm bào mòn tư duy khoa học, tư duy phản biện vốn là gốc rễ, cốt lõi làm nên năng lực trí tuệ sáng tạo, ý tưởng đột phá của con người. Hay nói cách khác, AI vẫn có thể giúp sinh viên tạo ra những bài viết, sản phẩm, công trình tương đối chuẩn chỉnh về mặt chuyên môn, nhưng phụ thuộc quá mức vào công nghệ này sẽ khiến họ tuy có điểm thi cao, học lực giỏi nhưng lại ít “động não”, ít trăn trở hơn, thậm chí thờ ơ hơn với tương lai phát triển bền vững của mình.