Vì sao một số xe cổ có tới bốn bàn đạp?

Với người lái xe hiện đại, việc một chiếc ô tô có tới bốn bàn đạp nghe như điều khó tưởng tượng. Tuy nhiên, trong suốt nhiều thập kỷ đầu của lịch sử ngành công nghiệp ô tô, đặc biệt tại Mỹ, đây lại là hình ảnh khá quen thuộc trên khoang lái của không ít mẫu xe gia đình và xe thể thao.

Ngoài ba bàn đạp quen thuộc gồm ga, phanh và côn trên các xe số sàn, bàn đạp thứ tư thực chất không liên quan đến động cơ hay hộp số.

Nó chính là phanh đỗ xe, hay còn gọi là phanh tay theo cách gọi ngày nay. Trước khi cần số trung tâm và phanh tay dạng kéo trở thành tiêu chuẩn, phanh đỗ xe từng được thiết kế dưới dạng bàn đạp đặt ở phía ngoài cùng bên trái, sát vách khoang để chân người lái.

Ở nhiều mẫu xe cổ, trên mặt cao su của bàn đạp này còn được dập chữ Park nhằm tránh nhầm lẫn với bàn đạp côn. Khi cần đỗ xe, người lái sẽ đạp mạnh bàn đạp này cho tới khi cơ cấu khóa giữ lại.

Để nhả phanh, tùy từng thiết kế, người lái có thể kéo một cần gạt nhỏ phía trên hoặc đơn giản là đạp lại bàn đạp thêm một lần nữa. Dù cách vận hành khác nhau, chức năng cốt lõi của nó vẫn là giữ xe đứng yên khi dừng hoặc đỗ.

Về mặt kỹ thuật, phanh đỗ xe được xem là hệ thống an toàn dự phòng trong trường hợp phanh chính gặp sự cố. Tại Mỹ, từ ngày 1/7/1973, mọi mẫu xe mới đều buộc phải trang bị hệ thống phanh khẩn cấp độc lập. Việc sử dụng bàn đạp cho phanh đỗ xe khi đó không xuất phát từ yếu tố an toàn vượt trội mà chủ yếu do đặc điểm thiết kế nội thất xe.

Trong suốt khoảng 60 năm đầu tiên của ngành ô tô Mỹ, ghế băng dài là trang bị tiêu chuẩn trên hầu hết các mẫu sedan và station wagon. Loại ghế này rẻ hơn, dễ sản xuất và cho phép chở nhiều người hơn.

Khi chưa có bảng điều khiển trung tâm, khu vực giữa hàng ghế trước hoàn toàn trống, khiến việc đặt phanh tay dạng cần kéo trở nên không cần thiết. Trong bối cảnh đó, phanh đỗ xe dạng bàn đạp đặt lệch về bên trái là giải pháp hợp lý và gọn gàng.

Bước sang thập niên 1960 và 1970, cùng với sự thay đổi trong thị hiếu tiêu dùng và các quy định an toàn, thiết kế ô tô bắt đầu chuyển dịch mạnh.

Xe ngày càng nhỏ gọn hơn để tiết kiệm nhiên liệu, ghế băng dần được thay bằng ghế thể thao tách rời, đồng thời bảng điều khiển trung tâm xuất hiện với nhiều tiện ích. Khi không gian để chân của người lái bị thu hẹp, việc duy trì thêm một bàn đạp trở nên bất tiện và dễ gây nhầm lẫn.

Từ đó, phanh đỗ xe dần được chuyển lên dạng cần kéo tay đặt giữa hai ghế trước, vừa dễ thao tác hơn vừa phù hợp với bố cục nội thất mới.

Đến những năm gần đây, ngay cả phanh tay truyền thống cũng đang dần biến mất, nhường chỗ cho phanh đỗ xe điện tử. Theo thống kê của ngành, chỉ khoảng 9% xe mới bán ra hiện nay còn trang bị phanh tay cơ học.

Sự tồn tại của bàn đạp thứ tư trên các mẫu xe cổ vì thế không phải là chi tiết kỳ quặc, mà phản ánh rất rõ tiến trình phát triển của thiết kế ô tô, từ thời kỳ ưu tiên tính đơn giản và không gian, cho tới kỷ nguyên công nghệ và tối ưu trải nghiệm người lái như hiện nay.