Khánh Hoà: Cần phương án tổng thể để giải quyết ô nhiễm sông Kim Bồng và sông Bà Vệ

Sông Kim Bồng chảy qua phía Tây Nha Trang bị ô nhiễm trầm trọng. Ảnh: google map

Dự án hoàn thành, ô nhiễm vẫn quay trở lại

Sông Kim Bồng dài khoảng 3 km, uốn quanh khu vực Ngọc Hiệp, Phương Sơn, Phương Sài, Vạn Thắng, nay thuộc phường Tây Nha Trang. Điểm đầu của sông tiếp giáp tuyến đường sắt, gần khu vực cầu Chợ Mới; điểm cuối chảy ra sông Cái Nha Trang.

Sông Bà Vệ dài khoảng 2km, là một nhánh nhỏ nằm phía Tây sông Kim Bồng. Dòng sông đi qua khu vực Ngọc Hiệp, có vai trò tiêu thoát nước, hỗ trợ tưới tiêu và duy trì hệ sinh thái khu vực ven đô thị.

Cả hai tuyến sông đều tiếp giáp khu dân cư. Đây cũng là nơi tiếp nhận nhiều loại chất thải phát sinh từ sinh hoạt và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo kết quả khảo sát của cơ quan chức năng, nhiều đoạn sông xuất hiện rác thải sinh hoạt, xà bần, cây bụi, cỏ dại, bèo và lục bình. Nước thải từ khu dân cư, cơ sở kinh doanh và hoạt động giết mổ được ghi nhận xả trực tiếp xuống sông. Một số vị trí có nước đen, đục, bốc mùi. Rác và thực vật thủy sinh phủ mặt nước, làm dòng chảy bị tắc nghẽn.

Tình trạng lấn chiếm hai bên bờ cũng làm lòng sông bị thu hẹp. Nhiều đoạn bị bồi lắng, giảm khả năng thoát nước. Khi mưa lớn, nguy cơ ngập úng tại khu vực dân cư ven sông tăng lên.

Trước đó, dự án cắm mốc, khơi thông dòng chảy sông Bà Vệ và sông Kim Bồng được phê duyệt theo hai giai đoạn.

Giai đoạn 1 được phê duyệt năm 2017, thực hiện đoạn từ cầu Bà Vệ trên đường Lương Định Của đến hạ lưu khu vực cầu Hộ, dài hơn 2,3 km. Giai đoạn 2 được phê duyệt năm 2019, thực hiện đoạn từ ngã ba sông Kim Bồng và sông Bà Vệ đến cầu đường sắt, dài hơn 1,1 km. Dự án do Ban Quản lý dự án Phát triển tỉnh làm chủ đầu tư và hoàn thành vào tháng 5/2020.

Tuy nhiên, việc hoàn thành dự án khơi thông chưa đồng nghĩa các nguồn gây ô nhiễm đã được xử lý. Sau năm 2020, rác, bèo và nước thải tiếp tục xuất hiện. Một số đoạn sông tiếp tục bị bồi lắng và lấn chiếm.

Thực trạng này đặt ra dấu hỏi lớn về tính hiệu quả dự án và trách nhiệm trong công tác quản lý sau đầu tư.

Từ kế hoạch 7 tỷ đồng đến đề xuất 160 tỷ đồng

Tháng 6/2022, UBND tỉnh Khánh Hòa yêu cầu thành phố Nha Trang tổng hợp, đề xuất kinh phí từ ngân sách để khơi thông toàn bộ các tuyến thoát lũ trong khu vực.

Sau đó, UBND thành phố Nha Trang ban hành văn bản về khơi thông các tuyến kênh thoát lũ, sông ngòi phía Tây thành phố. Tháng 6/2023, thành phố tiếp tục chỉ đạo việc vớt, thu gom rác, nạo vét và khơi thông sông Kim Bồng, sông Bà Vệ.

Theo đó , Ban quản lý các dịch vụ công ích được giao thực hiện dự án khơi thông dòng chảy hai tuyến sông, với tổng kinh phí khoảng 7 tỷ đồng. Thời gian thực hiện dự kiến trong giai đoạn 2023-2024. Tuy nhiên, dự án chưa được triển khai.

Đến tháng 8/2025, UBND phường Tây Nha Trang đề xuất đưa dự án nạo vét các tuyến kênh mương thành phố Nha Trang, trong đó có sông Kim Bồng và sông Bà Vệ, vào kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.

Tổng mức kinh phí được đề xuất là 160 tỷ đồng. Thời gian dự kiến thực hiện trong hai năm 2026-2027. Con số này cao hơn nhiều so với mức 7 tỷ đồng được nêu trong kế hoạch trước.

Muốn xử lý dứt điểm phải chặn ô nhiễm từ nguồn

Trước mắt, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tổ chức dọn vệ sinh, vớt rác, bèo, lục bình và tăng tần suất thu gom rác tại các điểm nóng ven sông.

Các giải pháp khác gồm lắp biển cấm, camera giám sát; tổ chức các điểm tự quản; kiểm tra, xử lý hành vi đổ rác, san lấp và xây dựng lấn chiếm lòng sông.

Đây là những biện pháp cần thiết để giảm ô nhiễm và khơi thông dòng chảy tạm thời. Tuy nhiên, các đợt vớt rác và nạo vét khó tạo hiệu quả lâu dài nếu nước thải sinh hoạt, nước thải từ cơ sở kinh doanh và hoạt động giết mổ vẫn tiếp tục chảy trực tiếp xuống sông.

Giải pháp căn cơ cần được triển khai đồng thời trên nhiều mặt.

Trước hết, cần rà soát toàn bộ nguồn xả thải, thống kê các hộ dân, cơ sở kinh doanh và điểm giết mổ có nước thải chảy vào hai tuyến sông. Kết quả rà soát là căn cứ để yêu cầu đấu nối, xử lý hoặc chấm dứt hành vi xả thải không đúng quy định.

Cùng với đó, cơ quan chức năng cần xác định mốc giới, thống kê công trình lấn chiếm lòng, bờ sông và xây dựng phương án xử lý phù hợp với quy hoạch. Việc nạo vét cũng cần gắn với xây dựng kè, đường ven sông, hệ thống tách nước thải và cơ chế duy tu định kỳ.

Sở Nông nghiệp và Môi trường còn đề xuất sớm triển khai các hạng mục thuộc Dự án Môi trường bền vững các thành phố duyên hải, trong đó có tuyến kè, đường dọc sông và hệ thống tách nước thải. Đồng thời, tỉnh được kiến nghị xem xét bổ sung dự án khơi thông sông Kim Bồng, sông Bà Vệ vào kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.

Việc khơi thông sông Kim Bồng và sông Bà Vệ không chỉ nhằm cải thiện cảnh quan. Đây còn là yêu cầu bảo đảm thoát nước, giảm ngập và cải thiện môi trường sống cho người dân phía Tây Nha Trang. Sau nhiều lần đề xuất và một dự án đã hoàn thành, vấn đề cần đặt ra là xây dựng được phương án tổng thể, có nguồn lực và trách nhiệm rõ ràng, đồng thời kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm ngay từ đầu.