Dạy con biết 'nghĩ trước khi đăng'

Chính sự đồng hành của gia đình mới là “lá chắn” bền vững nhất để bảo vệ trẻ trên không gian mạng.

Khi trẻ sống trong thời đại số

Việc trẻ em dưới 16 tuổi phải sử dụng thông tin của cha mẹ hoặc người giám hộ khi đăng ký tài khoản mạng xã hội theo quy định mới từ ngày 1/7 được xem là một bước tiến trong nỗ lực bảo vệ trẻ trên môi trường số. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, đây chỉ là “cánh cửa đầu vào”. Điều quan trọng hơn cả vẫn là cách cha mẹ đồng hành, giáo dục để con biết tự bảo vệ mình trước những cám dỗ và rủi ro trên không gian mạng.

Khó có thể phủ nhận rằng, Internet và mạng xã hội đã trở thành một phần trong cuộc sống của trẻ em ngày nay. Trẻ học tập, giải trí, kết bạn, tìm kiếm thông tin và thể hiện bản thân thông qua các nền tảng trực tuyến từ rất sớm.

Nhiều phụ huynh chia sẻ, con biết xem YouTube từ khi mới hai, ba tuổi. Đến cuối tiểu học, trẻ đã sử dụng thành thạo các ứng dụng nhắn tin, mạng xã hội hay chơi trò chơi trực tuyến.

Không gian mạng mang đến rất nhiều cơ hội để trẻ học hỏi và phát triển. Tuy nhiên, song hành với đó là vô số nguy cơ như tiếp xúc với nội dung độc hại, bạo lực, khiêu dâm; bị bắt nạt trên mạng; bị lừa đảo, dụ dỗ; tiết lộ thông tin cá nhân hoặc hình thành thói quen lệ thuộc vào thiết bị số. Điều đáng lo ngại là nhiều nguy cơ diễn ra âm thầm, cha mẹ rất khó nhận biết nếu chỉ quản lý bằng cách cấm đoán hay thu điện thoại.

Quy định mới yêu cầu trẻ em sử dụng thông tin của cha mẹ khi đăng ký tài khoản mạng xã hội được kỳ vọng sẽ giúp các nền tảng xác minh độ tuổi tốt hơn, đồng thời tăng trách nhiệm của người giám hộ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia giáo dục, dù các nền tảng có áp dụng nhiều lớp bảo vệ thì cũng không thể thay thế vai trò của gia đình.

Một đứa trẻ hoàn toàn có thể sử dụng tài khoản của người khác, khai báo sai thông tin hoặc tiếp cận các nội dung không phù hợp thông qua nhiều con đường khác nhau. Trong khi đó, những vấn đề như nghiện mạng xã hội, áp lực từ lượt thích, bình luận tiêu cực hay các mối quan hệ độc hại trên mạng đều đòi hỏi sự quan tâm thường xuyên từ cha mẹ. Nói cách khác, công nghệ chỉ có thể hỗ trợ. Người bảo vệ gần gũi và hiệu quả nhất vẫn là gia đình.

Không ít cha mẹ lựa chọn giải pháp kiểm tra điện thoại bất ngờ, đọc toàn bộ tin nhắn, ép con giao mật khẩu hoặc cấm tuyệt đối việc sử dụng mạng xã hội. Những biện pháp này đôi khi tạo cảm giác an toàn cho người lớn nhưng lại khiến trẻ mất niềm tin, tìm cách giấu giếm hoặc tạo thêm tài khoản khác để sử dụng.

Thực tế, điều trẻ cần là một người đồng hành chứ không phải “cảnh sát”. Khi cha mẹ thường xuyên trò chuyện, lắng nghe và tôn trọng quyền riêng tư phù hợp với độ tuổi, trẻ sẽ dễ chia sẻ hơn nếu gặp vấn đề trên mạng. Một đứa trẻ biết rằng “nếu gặp chuyện, bố mẹ sẽ giúp mình thay vì trách mắng” sẽ có xu hướng tìm đến gia đình sớm hơn khi bị quấy rối, lừa đảo hay bắt nạt trực tuyến.

Dạy con kỹ năng số

Theo PGS.TS Trần Thành Nam, chuyên gia tâm lý, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), các nghiên cứu hiện nay tuy còn một số điểm chưa thống nhất, nhưng điểm chung nhất là trẻ dưới 13 tuổi không nên sử dụng mạng xã hội. Lý do là lượng thông tin mà trẻ tiếp xúc có thể không được điều hướng và kiểm soát tốt, dẫn đến ảnh hưởng tiêu cực tới thế giới quan, nhận thức và hệ giá trị của các em.

Khi trẻ có thể sử dụng thiết bị thông minh để truy cập AI, các em dễ dàng nhận được những câu trả lời mà không cần trải qua quá trình tư duy. Trẻ có thể viết được một bài luận rất hay, nhưng lại không biết cách hành văn, không biết cách triển khai ý tưởng, thậm chí không biết bắt đầu từ đâu để phát triển nội dung.

PGS.TS Trần Thành Nam nhận định, cha mẹ có thể hướng dẫn con những nguyên tắc cơ bản để không gặp rắc rối với việc đăng tải nội dung lên mạng. Ví dụ như: Con hãy tự đặt câu hỏi cho bản thân khi quyết định đăng thông tin nào đó lên Internet… Bố mẹ, họ hàng hay thầy cô của mình có nghĩ những nội dung này phù hợp không? Thông tin này có thể khiến con gặp rắc rối với một ai đó hoặc gặp rắc rối với pháp luật không? Thông tin này có thể hiện đúng hình ảnh bản thân mà con mong muốn mọi người nhìn thấy không?

Cha mẹ cũng cần hướng dẫn con cách bảo vệ điện thoại và thiết bị của mình khỏi việc bị nhiễm virus hoặc phần mềm gián điệp dẫn đến lọt thông tin và sự riêng tư bị xâm phạm. Cài đặt phần mềm chống virus; Sử dụng Internet Explorer, Firefox hoặc Safari và giữ nguyên cài đặt bảo mật và quyền riêng tư mặc định. Bật tường lửa chặn truy cập trái phép.

Theo chuyên gia này, cha mẹ nên cùng trẻ cam kết về các nguyên tắc ứng xử an toàn trên mạng như: Không tiết lộ các thông tin cá nhân, không gửi ảnh cá nhân của mình khi chưa có sự đồng ý của bố mẹ. Nói với bố mẹ ngay nếu như con đọc được thông tin nào làm con cảm thấy không thoải mái. Không đồng ý gặp ai đó quen trên mạng nếu không có sự xem xét và đồng ý của bố mẹ, và nếu gặp sẽ chỉ ở nơi công cộng và có bố mẹ đi cùng.

Đồng ý kết bạn với bố mẹ trên mạng xã hội để bố mẹ có thể hỗ trợ con khi cần thiết. Hỏi ý kiến bố mẹ trước khi tải hay cài đặt các phần mềm hoặc làm bất cứ điều gì có thể gây nguy hiểm đến máy tính, gây nguy cơ làm mất thông tin, mất dữ liệu của các thành viên trong gia đình.