Cuộc chiến với đồ uống có đường trong mỗi gia đình dịp hè

Thế nhưng, thực tế cho thấy cuộc chiến với đồ uống có đường đang đặt nhiều gia đình vào thế giằng co, khi càng cấm, nhiều trẻ lại càng tìm cách tiếp cận.

Không đơn thuần là thức uống giải khát ngày hè, đồ ngọt đang trở thành phần thưởng, thành câu chuyện ngoại giao để trẻ kết nối với bạn bè. Chính áp lực đồng lứa và thói quen từ gia đình khiến việc cấm đoán tuyệt đối của cha mẹ không những thất bại, mà còn đẩy con vào những lời nói dối.

Càng cấm càng tìm cách “qua mặt”?

Chiều cuối tuần, khu vực đồ uống tại một trung tâm thương mại ở phường Cầu Giấy (Hà Nội) gần như không còn chỗ trống. Từng nhóm học sinh vừa bước ra từ rạp chiếu phim, khu trò chơi điện tử hay hiệu sách lần lượt xếp hàng trước các quầy trà sữa.

Trong đám đông ấy, cậu bé Minh Khang (11 tuổi) liên tục thúc mẹ mua cho mình ly trà sữa cỡ lớn. Bị từ chối, cậu phụng phịu bước theo sau, thỉnh thoảng lại chỉ tay về phía quầy đồ uống. “Tuần này con chưa uống lần nào đâu!”, Khang cố thuyết phục. Người mẹ chỉ lắc đầu: “Mới ba hôm trước vừa uống xong”.

Câu chuyện nhỏ giữa hai mẹ con nhanh chóng bị chìm vào tiếng gọi món của hàng chục khách hàng khác. Thế nhưng, đó lại là tình huống quen thuộc đang diễn ra ở không ít gia đình mỗi dịp hè.

Khi trường học tạm khép lại, trẻ em có nhiều thời gian vui chơi hơn. Cùng với những buổi học bơi, lớp năng khiếu, những chuyến đi công viên hay trung tâm thương mại là sự xuất hiện ngày một thường xuyên của các món trà sữa, kem, nước ngọt trong thực đơn hằng ngày.

Theo ghi nhận của phóng viên tại một số khu vui chơi và cửa hàng đồ uống trên địa bàn Hà Nội, khách hàng là học sinh chiếm tỷ lệ đáng kể trong những ngày nghỉ hè. Nhiều em có thể gọi đồ uống từ hai đến ba lần mỗi tuần, thậm chí thường xuyên hơn.

Tại một cửa hàng trà sữa trên phố Trần Thái Tông, khoảng 17 giờ mỗi ngày, lượng khách bắt đầu tăng nhanh. Trong số đó, phần lớn là học sinh cấp một và cấp hai đi cùng bạn bè hoặc người thân. Nhân viên cửa hàng cho biết mùa Hè luôn là thời điểm đông khách nhất trong năm. “Buổi chiều gần như lúc nào cũng có học sinh tới mua. Có những nhóm ngày nào cũng ghé”, nhân viên này nói.

Nghỉ hè chưa đầy một tháng nhưng chị Nguyễn Thu Hà (phường Từ Liêm, Hà Nội) đã nhiều lần tranh cãi với con trai chỉ vì những cốc trà sữa. Trước đây, chị quy định mỗi tháng con chỉ được uống một đến hai lần. Thế nhưng khi bước vào kỳ nghỉ hè, tần suất đòi hỏi của cậu bé tăng lên rõ rệt. “Cứ đi học bơi là con muốn uống. Đi siêu thị cũng đòi. Đi chơi với bạn cũng đòi. Có cảm giác hễ ra ngoài là con nghĩ đến trà sữa đầu tiên”, chị kể.

Không chỉ riêng gia đình chị Hà, câu chuyện trẻ mê trà sữa, nước ngọt hay kem đang trở thành nỗi băn khoăn của nhiều phụ huynh trong những ngày hè. Trên các hội nhóm nuôi dạy con, không khó để bắt gặp những chia sẻ về việc con liên tục đòi uống trà sữa, ăn kem hoặc mua nước ngọt mỗi khi ra ngoài. Có người than phiền con bỏ bữa chính nhưng không bỏ được trà sữa. Có người lo lắng khi cân nặng của con tăng nhanh chỉ sau vài tuần nghỉ hè. Nhiều phụ huynh khác thậm chí phát hiện con lén mua đồ uống có đường sau khi đã bị nhắc nhở hoặc cấm đoán.

Trước nỗi lo về sức khỏe, không ít gia đình lựa chọn cách kiểm soát nghiêm ngặt hơn, từ hạn chế tiền tiêu vặt đến cắt hoàn toàn trà sữa, nước ngọt và các loại đồ ăn ngọt khỏi thực đơn hằng ngày. Tuy nhiên, chính từ những quy định tưởng chừng đơn giản ấy, một cuộc giằng co khác lại âm thầm bắt đầu giữa mong muốn bảo vệ con của cha mẹ và sở thích ngày càng khó cưỡng của trẻ.

Chị Lê Thị Lan (phường Thanh Xuân, Hà Nội) từng tin rằng chỉ cần kiên quyết thì con sẽ từ bỏ được thói quen uống trà sữa. Đầu hè năm nay, chị tuyên bố không mua bất kỳ loại đồ uống có đường nào cho con.

Quy định được đưa ra rất rõ ràng: Không trà sữa; nước ngọt; kem và không có ngoại lệ. Những ngày đầu, cậu bé phản ứng dữ dội. Sau đó mọi chuyện dường như yên ổn. Cho đến khi chị vô tình phát hiện một chiếc cốc trà sữa trong balo của con sau buổi học thêm. “Tôi hỏi thì cháu bảo bạn mua hộ. Hóa ra vẫn uống nhưng giấu bố mẹ”, chị kể. Điều khiến chị bất ngờ không phải là cốc trà sữa, mà là việc con sẵn sàng nói dối để tiếp tục được uống.

Câu chuyện của chị Lan không phải trường hợp cá biệt. Nhiều phụ huynh cho biết con thường xin tiền ông bà, mua chung với bạn bè hoặc tranh thủ những lúc không có bố mẹ đi cùng để sử dụng các loại đồ uống yêu thích.

Theo PGS.TS Phạm Mạnh Hà, giảng viên Khoa Khoa học và Công nghệ Giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội, đây là phản ứng khá phổ biến. “Khi một nhu cầu bị ngăn cản hoàn toàn, đặc biệt ở lứa tuổi bắt đầu hình thành tính độc lập, trẻ dễ xuất hiện tâm lý chống đối hoặc tìm cách lách quy định. Việc đó không nhất thiết xuất phát từ sự hư hỏng mà phản ánh nhu cầu được tự quyết định của trẻ”, ông Hà phân tích.

Theo ông, trong nhiều trường hợp, thứ hấp dẫn trẻ không chỉ là ly trà sữa, mà còn là cảm giác được lựa chọn và hòa nhập với nhóm bạn.

Đồ ngọt và những phần thưởng tuổi thơ

Theo các chuyên gia tâm lý, sức hấp dẫn của trà sữa, kem hay nước ngọt đối với trẻ em không chỉ đến từ hương vị ngọt ngào. Đằng sau những món đồ uống tưởng chừng đơn giản ấy là cả một quá trình hình thành thói quen kéo dài từ chính môi trường gia đình.

Trong nhiều năm, không ít bậc phụ huynh đã vô tình gắn đồ ngọt với những phần thưởng dành cho con. Được điểm cao sẽ được mua trà sữa, hoàn thành kỳ thi sẽ được thưởng kem, cuối tuần ngoan ngoãn sẽ được dẫn đi uống nước cùng gia đình. Những trải nghiệm tích cực lặp đi lặp lại khiến trẻ dần hình thành suy nghĩ rằng đồ ngọt là biểu tượng của niềm vui, sự động viên và cảm giác được yêu thương.

Bởi vậy, khi bước vào kỳ nghỉ hè, khoảng thời gian gắn liền với vui chơi và thư giãn, nhu cầu tìm kiếm những món ăn, thức uống mang lại cảm giác thích thú cũng tăng lên. Với nhiều trẻ, một ly trà sữa không đơn thuần để giải khát, mà còn là cách tận hưởng những ngày nghỉ sau một năm học tập.

Sức hút ấy càng trở nên mạnh mẽ hơn trong bối cảnh trẻ em ngày nay tiếp xúc với các sản phẩm đồ uống có đường ở khắp nơi. Từ những đoạn quảng cáo trên mạng xã hội, các chương trình khuyến mại dành cho học sinh đến sự xuất hiện dày đặc của các cửa hàng trà sữa, nước giải khát quanh trường học và khu dân cư, trẻ dễ dàng tiếp cận những sản phẩm này hơn bao giờ hết.

Không ít phụ huynh thừa nhận, thứ khiến con mình thích trà sữa đôi khi không chỉ là hương vị. Đó còn là câu chuyện để chia sẻ với bạn bè, là món đồ quen thuộc trong các buổi tụ tập, thậm chí là một phần của những xu hướng mà trẻ không muốn đứng ngoài. Khi một ly trà sữa trở thành “tấm vé” để hòa nhập với nhóm bạn, việc từ chối nó cũng trở nên khó khăn hơn đối với nhiều đứa trẻ.

Những hệ lụy âm thầm

Theo các bác sĩ dinh dưỡng, điều khiến giới chuyên môn lo ngại không nằm ở một ly trà sữa hay một cây kem đơn lẻ. Vấn đề là tần suất sử dụng ngày càng dày đặc. BS Trần Minh Đức, chuyên gia dinh dưỡng, cho biết nhiều trẻ hiện nay có xu hướng sử dụng đồ uống có đường gần như hằng ngày.

“Một số trẻ uống nước ngọt thay nước lọc, sử dụng trà sữa như bữa phụ. Khi tình trạng này kéo dài, nguy cơ thừa cân, béo phì và mất cân bằng dinh dưỡng sẽ tăng lên”, ông cho biết.

Theo ông, điều đáng chú ý là các hệ lụy thường không xuất hiện ngay lập tức nên phụ huynh dễ chủ quan. Một lon nước ngọt hôm nay không khiến trẻ béo phì. Một cốc trà sữa ngày mai cũng chưa gây ảnh hưởng rõ rệt. Tuy nhiên, thói quen kéo dài qua nhiều tháng, nhiều năm mới là điều đáng lo. Bởi đến khi trẻ tăng cân nhanh, sâu răng hoặc hình thành lối sống lệ thuộc vào đồ uống có đường, việc thay đổi sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

Theo số liệu của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em lứa tuổi học sinh tại Việt Nam hiện ở mức khoảng 19% và có xu hướng gia tăng, đặc biệt tại các đô thị lớn. Một số khảo sát trước đây cho thấy tỷ lệ này ở học sinh tiểu học khu vực thành thị thậm chí lên tới hơn 40%.

Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng bên cạnh tình trạng ít vận động, việc sử dụng thường xuyên các loại đồ uống có đường là một trong những yếu tố góp phần làm gia tăng nguy cơ thừa cân, béo phì ở trẻ em.

Đáng nói, mùa Hè lại là thời điểm nguy cơ này dễ bộc lộ hơn. Khi lịch học được thay bằng những ngày nghỉ kéo dài, trẻ có nhiều thời gian vui chơi nhưng cũng dễ hình thành thói quen ăn uống thiếu kiểm soát. Không ít phụ huynh cho biết con thường xuyên sử dụng trà sữa, kem hoặc nước ngọt sau các buổi học năng khiếu, học bơi hay những lần tụ tập cùng bạn bè. Tần suất tiêu thụ tăng lên trong khi lượng vận động thực tế không phải lúc nào cũng tương ứng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng hệ lụy lớn nhất có thể không nằm ở vài kilogram tăng thêm trong một mùa Hè. Điều đáng lo hơn là việc trẻ dần hình thành thói quen gắn đồ uống có đường với mọi hoạt động thường ngày: Khát thì uống nước ngọt, vui thì uống trà sữa, gặp bạn bè cũng phải có một cốc đồ uống trên tay. Khi những lựa chọn ấy trở thành phản xạ, việc thay đổi hành vi sau này sẽ khó khăn hơn rất nhiều so với việc điều chỉnh một thực đơn hay giảm cân trong ngắn hạn.