Giải bài toán tổn thất điện năng bằng công nghệ số

Tổn thất điện năng giảm bền vững

Tổn thất điện năng (hao phí điện năng) là hiện tượng năng lượng điện bị tiêu hao trong quá trình truyền tải từ nhà máy đến các hộ tiêu thụ. Giảm tổn thất điện năng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành điện nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, tiết kiệm chi phí, sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng và góp phần bảo vệ môi trường. Đây cũng là yêu cầu được Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh tại Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30-3-2026 về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Trong những năm gần đây, EVNNPC đã đạt nhiều kết quả tích cực trong công tác giảm tổn thất điện năng. Sau 5 năm, tỷ lệ tổn thất điện năng của EVNNPC giảm từ 4,54% năm 2021 xuống còn 3,54% năm 2025, mức thấp nhất từ trước đến nay. Như vậy, giai đoạn 5 năm qua, tỷ lệ tổn thất điện năng của EVNNPC đã giảm 1 điểm phần trăm, tiếp tục duy trì xu hướng giảm bền vững. Kết quả này càng có ý nghĩa lớn khi EVNNPC phải quản lý lưới điện tại 17 tỉnh, thành phố miền Bắc (trừ Hà Nội), trong đó có nhiều khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, địa hình phức tạp, phụ tải phân tán, bán kính cấp điện lớn. Đây là một trong những đặc thù ảnh hưởng trực tiếp đến công tác giảm tổn thất điện năng của EVNNPC.

Ông Vũ Anh Phương, Phó tổng giám đốc EVNNPC cho biết, đặc thù lưới điện trải dài tại các khu vực địa hình khó khăn khiến nhiều tuyến đường dây trung áp và hạ áp thường có chiều dài lớn, phụ tải phân bố không tập trung, suất phụ tải thấp, dẫn đến tổn thất kỹ thuật cao hơn so với khu vực đô thị, đồng bằng hoặc các khu công nghiệp. Bên cạnh đó, điều kiện địa hình phức tạp cũng làm gia tăng khó khăn trong công tác quản lý vận hành, kiểm tra hiện trường, xử lý khiếm khuyết và đầu tư cải tạo lưới điện. Áp lực càng lớn khi nhu cầu sử dụng điện liên tục tăng, đặc biệt trong các đợt nắng nóng. Nhiều đường dây và máy biến áp phải vận hành ở mức tải cao hoặc quá tải cục bộ, đòi hỏi công tác quản lý tổn thất điện năng phải được thực hiện thường xuyên, chính xác, hiệu quả hơn.

Hoàn thiện cơ chế, tạo động lực giảm tổn thất điện năng

Việc nhận diện rõ các thách thức đã giúp EVNNPC xây dựng giải pháp phù hợp nhằm thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm tổn thất điện năng. Trong đó, EVNNPC xác định CĐS và hiện đại hóa công tác quản lý vận hành là giải pháp trọng tâm. Theo ông Vũ Anh Phương, trong lộ trình xây dựng lưới điện thông minh và thúc đẩy CĐS, EVNNPC đã đầu tư đồng bộ hệ thống công tơ điện tử đo xa kết hợp nền tảng quản lý dữ liệu đo đếm. Hệ thống cho phép tự động thu thập dữ liệu sử dụng điện với độ chính xác cao, giảm đáng kể các thao tác thủ công, đồng thời hỗ trợ giám sát sản lượng điện gần như theo thời gian thực. Nhờ đó, các đơn vị có thể nhanh chóng phát hiện những bất thường về sản lượng, phụ tải, mất kết nối đo xa hoặc sai lệch dữ liệu đo đếm để xử lý kịp thời, góp phần kiểm soát hiệu quả tổn thất điện năng.

Cùng với đó, EVNNPC khai thác hiệu quả các hệ thống quản lý kỹ thuật và cơ sở dữ liệu vận hành lưới điện, cho phép theo dõi mức tổn thất đến từng đường dây, trạm biến áp và khu vực quản lý. Việc phân tích dữ liệu trên nền tảng số giúp xác định chính xác nguyên nhân gây tổn thất, từ đó đưa ra giải pháp kỹ thuật và quản lý phù hợp. Ngoài ra, nhiều thiết bị công nghệ hiện đại như camera nhiệt, thiết bị đo phóng điện cục bộ, thiết bị giám sát tình trạng vận hành cũng đang được ứng dụng rộng rãi. Các công nghệ này giúp phát hiện sớm các khiếm khuyết trên lưới điện như điểm tiếp xúc phát nhiệt, mất cân bằng pha hoặc quá tải cục bộ. Nhờ đó, nhiều nguy cơ gây tổn thất điện năng được xử lý ngay từ sớm, góp phần nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.

Theo EVNNPC, việc ứng dụng công nghệ số và các giải pháp giám sát hiện đại giúp công tác quản lý tổn thất điện năng chuyển từ phương thức truyền thống sang quản lý chủ động, chính xác và hiệu quả hơn dựa trên dữ liệu. Đây là nền tảng quan trọng để EVNNPC tiếp tục phát triển lưới điện thông minh, nâng cao chất lượng cung cấp điện, tối ưu hiệu quả vận hành. Thời gian tới, EVNNPC sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, giám sát, triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và quản lý nhằm kiểm soát tốt tỷ lệ tổn thất điện năng, đáp ứng yêu cầu cung ứng điện an toàn, ổn định cho phát triển kinh tế-xã hội khu vực miền Bắc.

Song, để tiếp tục thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm tổn thất điện năng theo Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, EVNNPC kiến nghị các bộ, ngành, địa phương tiếp tục quan tâm bố trí nguồn lực, hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ đầu tư cải tạo, nâng cấp lưới điện, đặc biệt tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, địa bàn có tốc độ tăng trưởng phụ tải cao. Đồng thời, tăng cường phối hợp trong công tác giải phóng mặt bằng, bảo vệ hành lang an toàn lưới điện và tuyên truyền sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.