Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6/1/1946 - 6/1/2026): Nền tảng thể chế của Nhà nước Việt Nam và giá trị trường tồn

80 năm trôi qua, những giá trị lịch sử của sự kiện trọng đại ấy vẫn tiếp tục soi sáng tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, nơi Quốc hội giữ vai trò trung tâm trong việc thể chế hóa ý chí, khát vọng và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Từ Tổng tuyển cử năm 1946 đến nền tảng thể chế của Nhà nước Việt Nam hiện đại

Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam, diễn ra ngày 6-1-1946, là một trong những sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong lịch sử dân tộc. Đây không chỉ là kết quả trực tiếp của thắng lợi Cách mạng Tháng Tám năm 1945, mà còn là bước đi chiến lược, mang tầm nhìn xa của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc thiết lập nền tảng pháp lý - chính trị cho một nhà nước độc lập, dân chủ, hợp hiến và hợp pháp.

Ngay sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, trong bối cảnh “thù trong, giặc ngoài”, nền kinh tế kiệt quệ, chính quyền cách mạng còn non trẻ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định rõ: Muốn củng cố nền độc lập vừa giành được, muốn Nhà nước thực sự là của dân, do dân và vì dân, thì không có con đường nào khác ngoài việc tổ chức Tổng tuyển cử theo chế độ phổ thông đầu phiếu. Chỉ một ngày sau Tuyên ngôn Độc lập, Người đã đề xuất tổ chức Tổng tuyển cử như một trong những nhiệm vụ cấp bách hàng đầu của Chính phủ lâm thời.

Việc ban hành liên tiếp các sắc lệnh về Tổng tuyển cử trong năm 1945, từ quy định mở cuộc bầu cử, xây dựng thể lệ, thành lập các ban bầu cử, cho đến bổ sung điều kiện thuận lợi cho người ứng cử, cho thấy quyết tâm chính trị rất cao của chính quyền cách mạng. Đó là quyết tâm xây dựng một thiết chế quyền lực nhà nước chính danh, chính thống, đặt trên nền tảng ý chí và sự ủy quyền trực tiếp của nhân dân.

Cuộc Tổng tuyển cử ngày 6-1-1946 diễn ra trong hoàn cảnh vô cùng khắc nghiệt. Ở miền Bắc, các thế lực phản động tìm mọi cách phá hoại; ở miền Nam, bom đạn của thực dân Pháp trút xuống ngay trong ngày bầu cử. Nhưng vượt lên trên tất cả, gần 90% cử tri cả nước đã đi bỏ phiếu. Hình ảnh nhân dân “đội bom, vượt đạn” để thực hiện quyền công dân không chỉ thể hiện tinh thần yêu nước nồng nàn, mà còn khẳng định một chân lý: Dân chủ không phải là khẩu hiệu, mà là khát vọng sống còn của một dân tộc vừa giành lại quyền làm chủ vận mệnh của mình.

Kết quả bầu ra 333 đại biểu Quốc hội, với cơ cấu đại diện rộng rãi cho mọi giai tầng xã hội, các dân tộc, tôn giáo, đảng phái và không đảng phái, là minh chứng sinh động cho bản chất đại đoàn kết của Quốc hội Việt Nam ngay từ buổi đầu lập quốc. Quốc hội ra đời vừa là thành quả của cách mạng, vừa là yêu cầu bức thiết để Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bước vào quỹ đạo phát triển bền vững, có cơ sở pháp lý đầy đủ để điều hành đất nước và hội nhập quan hệ quốc tế.

Bên cạnh đó, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên đã khẳng định một lựa chọn mang tính lịch sử: Xây dựng nhà nước bằng con đường dân chủ, hợp hiến, thay vì dựa thuần túy vào bạo lực cách mạng. Đó chính là nền tảng thể chế căn bản, đặt viên gạch đầu tiên cho sự hình thành và phát triển của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam sau này.

Giá trị bền vững của Tổng tuyển cử đầu tiên trong kỷ nguyên mới

Nhìn lại cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 từ điểm nhìn hiện tại, chúng ta thấy giá trị của sự kiện lịch sử này không chỉ dừng lại ở ý nghĩa lập quốc, mà còn tiếp tục soi sáng con đường phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên hội nhập sâu rộng, phát triển nhanh và bền vững.

Trước hết, Tổng tuyển cử đầu tiên để lại bài học có ý nghĩa nguyên tắc về niềm tin vào nhân dân. Trong hoàn cảnh “ngàn cân treo sợi tóc”, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt trọn niềm tin vào lòng yêu nước, ý chí độc lập và khát vọng dân chủ của nhân dân. Thực tiễn lịch sử đã chứng minh, chính niềm tin đó là nguồn sức mạnh quyết định đưa cuộc Tổng tuyển cử đến thắng lợi. Bài học “dân là gốc”, “ý Đảng hợp với lòng dân” tiếp tục là giá trị cốt lõi trong xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay.

Thứ hai, cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 khẳng định vai trò trung tâm của Quốc hội trong cấu trúc quyền lực nhà nước. Quốc hội không chỉ là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, mà còn là nơi hội tụ ý chí, nguyện vọng và trí tuệ của nhân dân. Từ Quốc hội đầu tiên - Quốc hội lập quốc, đến các nhiệm kỳ Quốc hội ngày nay, sự kế thừa và đổi mới liên tục đã góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, tạo hành lang pháp lý cho phát triển kinh tế - xã hội.

Thứ ba, bài học về đại đoàn kết toàn dân tộc từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên vẫn giữ nguyên giá trị trong bối cảnh mới. Việc Quốc hội khóa I quy tụ đại biểu của mọi miền, mọi giai tầng, mọi khuynh hướng chính trị yêu nước đã tạo nên một mô hình đoàn kết rộng rãi, linh hoạt và thực chất. Trong kỷ nguyên phát triển mới, khi đất nước đứng trước những thời cơ, thách thức đan xen về kinh tế, xã hội, an ninh truyền thống và phi truyền thống, tinh thần đại đoàn kết ấy tiếp tục là nguồn lực chiến lược, là “sợi chỉ đỏ” bảo đảm sự ổn định và phát triển bền vững.

Thứ tư, cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đặt nền móng cho văn hóa dân chủ và pháp quyền trong đời sống chính trị Việt Nam. Các nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín được thực thi từ rất sớm, trong điều kiện khó khăn nhất, cho thấy dân chủ không phải là sản phẩm của sự phát triển kinh tế đơn thuần, mà là kết quả của một lựa chọn chính trị tiến bộ. Ngày nay, trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế bầu cử, nâng cao chất lượng đại biểu dân cử, tăng cường trách nhiệm giải trình và giám sát của Quốc hội chính là sự tiếp nối tinh thần dân chủ đó.

Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam không chỉ là dịp ôn lại một mốc son lịch sử, mà còn là thời điểm để khẳng định quyết tâm chính trị trong việc tiếp tục xây dựng Quốc hội thực sự trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại; xứng đáng là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Phát huy những giá trị trường tồn của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946, Quốc hội hôm nay tiếp tục đồng hành với dân tộc trên con đường phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng, vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” - mục tiêu xuyên suốt mà nhân dân Việt Nam đã lựa chọn ngay từ những ngày đầu lập quốc.

Sáng 4-1, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến - Trưởng ban Tổ chức kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6/1/1946 - 6/1/2026) đã dự buổi tổng duyệt; kiểm tra Không gian trưng bày về lịch sử hình thành và phát triển Quốc hội Việt Nam 80 năm; công tác bố trí đón tiếp đại biểu và các nội dung khác sẽ diễn ra tại lễ kỷ niệm.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội ghi nhận các cơ quan, đơn vị đã phát huy tinh thần trách nhiệm, nỗ lực, tích cực, chủ động tiến hành công tác chuẩn bị phục vụ tổ chức Lễ kỷ niệm một cách tốt nhất. Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội cũng rút kinh nghiệm tại chỗ và trực tiếp cho ý kiến chỉ đạo đối với các đơn vị về công tác tổ chức, lễ tân, đón tiếp đại biểu, kịch bản chương trình lễ kỷ niệm, trang trí khánh tiết, bảo đảm an ninh, an toàn.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội yêu cầu, các cơ quan, đơn vị cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ hơn nữa, rà soát kỹ lưỡng công tác chuẩn bị đối với tất cả nội dung, bảo đảm các hoạt động trong khuôn khổ lễ kỷ niệm diễn ra đúng kế hoạch và kịch bản, trang trọng, tạo dấu ấn sâu sắc.

Theo Quochoi.vn