Giới trẻ Trung Quốc thay đổi tư duy “an cư lạc nghiệp”

Nếu trước đây, với nhiều gia đình Trung Quốc, mua nhà gần như là cột mốc bắt buộc của tuổi trưởng thành, là điều kiện để kết hôn, ổn định cuộc sống và khẳng định vị thế xã hội thì nay, ngày càng nhiều người trẻ chấp nhận thuê nhà dài hạn thay vì gánh trên vai khoản vay thế chấp khổng lồ.

Trong suốt hơn hai thập niên tăng trưởng nóng, bất động sản từng được coi là “kênh làm giàu chắc thắng” của người Trung Quốc. Sau cải cách kinh tế cuối thập niên 1980, đặc biệt từ thập niên 1990, Bắc Kinh từng thúc đẩy mạnh mẽ chính sách tư nhân hóa nhà ở, khuyến khích người dân sở hữu bất động sản. Trong bối cảnh giá nhà liên tục leo thang, tâm lý “mua hôm nay, mai sẽ tăng giá” nhanh chóng lan rộng khắp xã hội. Không ít gia đình dồn toàn bộ tiền tiết kiệm để mua nhà, thậm chí mua thêm căn hộ thứ hai, thứ ba như một hình thức tích trữ tài sản an toàn. Có thời điểm, cứ 10 hộ gia đình Trung Quốc thì có tới 9 hộ sở hữu nhà riêng. 

Tuy nhiên, chu kỳ tăng trưởng kéo dài ấy cuối cùng cũng bộc lộ những méo mó lớn. Trong giai đoạn bùng nổ, nhiều doanh nghiệp địa ốc vay nợ ồ ạt để mở rộng dự án, còn chính quyền địa phương thì phụ thuộc quá nhiều vào nguồn thu từ đất đai. Hệ quả là hàng loạt “thành phố ma”, khu đô thị bỏ hoang và các dự án dang dở xuất hiện trên khắp cả nước. Khi Bắc Kinh bắt đầu siết tín dụng bất động sản từ năm 2020 nhằm kiểm soát rủi ro tài chính, bong bóng địa ốc lập tức xì hơi với tốc độ nhanh hơn dự báo.

Những cái tên từng được xem là “người khổng lồ” của ngành bất động sản Trung Quốc như: Evergrande, Country Garden hay Vanke lần lượt rơi vào khủng hoảng thanh khoản. Riêng Evergrande đã bị tòa án Hồng Công ra lệnh thanh lý tài sản trong năm 2024. Giá nhà lao dốc, giao dịch đóng băng, còn người mua thì mắc kẹt với những căn hộ xuống giá hoặc chưa thể bàn giao. 

Các số liệu cho thấy quy mô suy giảm của thị trường là rất lớn. Theo CNN, năm ngoái, doanh số bán nhà mới tại Trung Quốc chỉ đạt khoảng 7.300 tỷ nhân dân tệ, giảm hơn một nửa so với mức đỉnh 16.200 tỷ nhân dân tệ năm 2021. Theo nhiều tổ chức phân tích, xu hướng giảm hiện vẫn chưa có dấu hiệu chạm đáy. Trong khi đó, lượng căn hộ bỏ trống hoặc xây dựng dang dở ước tính lên tới khoảng 90 triệu căn-con số phản ánh rõ tình trạng cung vượt quá cầu kéo dài nhiều năm. 

Điều đáng chú ý là cuộc khủng hoảng lần này đang tạo ra sự thay đổi lớn trong tâm lý xã hội, đặc biệt với thế hệ trẻ Trung Quốc. Nếu cha mẹ họ từng coi mua nhà là ưu tiên số một thì nay, nhiều người trẻ bắt đầu nhìn bất động sản với ánh mắt dè dặt hơn.

CNN cho biết, anh Cai Youcheng, một nhà thiết kế đồ họa 36 tuổi ở Bắc Kinh, đã buộc phải hoãn kế hoạch mua nhà cho dù vẫn muốn có một căn nhà của riêng mình. Anh không còn sẵn sàng đánh đổi bằng một khoản nợ kéo dài hàng chục năm nên thuê nhà là lựa chọn hợp lý hơn trong bối cảnh kinh tế bất định và thu nhập bấp bênh.

Tâm lý ấy không phải trường hợp cá biệt. Mandy Feng, sống tại Côn Minh cùng chồng và con gái trong căn hộ thuê cho rằng, điều khiến người dân lo ngại không chỉ là giá nhà mà còn là triển vọng kinh tế thiếu chắc chắn. Khi thu nhập giảm sút, việc vay tiền mua nhà trở thành quyết định đầy rủi ro. “Không phải người dân không muốn mua nhà mà là họ không dám vay”, cô nói. 

Ngay cả những người đã sở hữu nhà cũng không còn giữ niềm tin tuyệt đối vào bất động sản như trước. Theo The New York Times, anh Timothy Liu, một nhân viên văn phòng tại tỉnh Hà Nam, từng bỏ khoảng 76.000USD để mua căn hộ vào đúng giai đoạn thị trường đạt đỉnh năm 2021. Chỉ vài năm sau, giá trị căn hộ đã mất gần 1/3, trong khi anh lại thất nghiệp giữa lúc nền kinh tế suy giảm. Toàn bộ khoản tiết kiệm tích cóp suốt gần một thập niên gần như “bốc hơi” cùng đà lao dốc của thị trường nhà đất. 

Đáng chú ý hơn, sự thay đổi không còn dừng ở câu chuyện kinh tế mà đang chuyển thành thay đổi trong quan niệm sống. Một bộ phận người trẻ Trung Quốc bắt đầu chấp nhận tư duy giống các nước phương Tây, đó là thuê nhà lâu dài không còn bị xem là thất bại hay thiếu ổn định. Zoe Zhang, một phụ nữ 35 tuổi tại Bắc Kinh thừa nhận rất có thể cô sẽ không mua nhà cho con như cách cha mẹ từng hỗ trợ mình trước đây. Theo cô, thị trường Trung Quốc đang dần dịch chuyển sang mô hình mà việc thuê nhà có thể trở thành xu hướng chủ đạo trong tương lai. 

Dù Bắc Kinh đã đưa ổn định thị trường bất động sản vào chương trình nghị sự và liên tục tung ra các biện pháp hỗ trợ, giới phân tích cho rằng ưu tiên của Trung Quốc hiện nay đã thay đổi. Thay vì tiếp tục dùng bất động sản làm động lực tăng trưởng như trước, chính quyền Trung Quốc đang tập trung nhiều hơn vào công nghệ, sản xuất công nghiệp và xuất khẩu. Điều đó cũng đồng nghĩa thời kỳ "giá nhà chỉ có tăng mà không giảm" có lẽ đã thực sự khép lại.