Đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng: Không chỉ để xếp loại

Trụ sở cơ quan Thanh tra Chính phủ. Ảnh: HT

Trong quản lý Nhà nước, đánh giá không chỉ là việc tổng kết mà còn là công cụ giúp cơ quan có thẩm quyền nhận diện đúng thực trạng, xác định nguyên nhân và đưa ra quyết sách phù hợp. Đối với công tác PCTN - một nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên - yêu cầu đánh giá lại càng phải bảo đảm khách quan, thống nhất và phản ánh đúng bản chất.

Kết quả đánh giá “nhìn thấu” địa phương đang làm tốt khâu nào, hạn chế khâu nào

Luật PCTN năm 2018 cụ thể hoá quy định đánh giá công tác PCTN là một nội dung có tính pháp lý, đưa hoạt động này vào khuôn khổ quản lý Nhà nước thống nhất, với những tiêu chí cụ thể.

Theo Điều 17 của Luật PCTN 2018, việc đánh giá được thực hiện căn cứ vào các tiêu chí như: Số lượng, tính chất và mức độ của các vụ việc, vụ án tham nhũng; việc xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật về PCTN; việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa; công tác phát hiện, xử lý tham nhũng và thu hồi tài sản tham nhũng.

Trên cơ sở các quy định của Luật PCTN, Thanh tra Chính phủ từng bước hình thành phương pháp đánh giá dựa trên Bộ tiêu chí và Bộ chỉ số, tạo lập cách tiếp cận thống nhất, có hệ thống và có thể đo lường.

Điểm cốt lõi của phương pháp đánh giá hiện nay là đánh giá gắn với quản lý Nhà nước, phục vụ trực tiếp cho công tác chỉ đạo, điều hành. Thông qua hệ thống tiêu chí, chỉ số và thang điểm, kết quả đánh giá cho thấy rõ địa phương đang làm tốt ở khâu nào, còn hạn chế ở khâu nào.

Khác với trước đây, phương pháp đánh giá hiện nay yêu cầu căn cứ cụ thể, tài liệu, số liệu minh chứng và mức điểm tương ứng, qua đó lượng hóa kết quả và biến đánh giá thành dữ liệu quản lý.

Việc địa phương tự đánh giá trên cơ sở Bộ chỉ số, sau đó được Thanh tra Chính phủ kiểm tra, rà soát, trao đổi và điều chỉnh đã hình thành một quá trình tương tác hai chiều, góp phần bảo đảm tính khách quan và hạn chế tối đa yếu tố chủ quan trong tự nhận xét.

Phản ánh đúng bản chất công tác PCTN

Một trong những yêu cầu lớn nhất đặt ra đối với đánh giá công tác PCTN là phải phản ánh đúng bản chất, công bằng, khách quan và không đánh đồng giữa các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau.

Do đó, kết quả đánh giá không chỉ phản ánh số vụ việc bị phát hiện hay xử lý, mà còn cho thấy chất lượng công tác quản lý Nhà nước, mức độ minh bạch, liêm chính trong thực thi công vụ và trách nhiệm của người đứng đầu.

Hàng năm, Thanh tra Chính phủ đều ban hành Bộ chỉ số đánh giá công tác PCTN và hướng dẫn các địa phương thực hiện việc đánh giá. Việc ban hành Bộ chỉ số hằng năm có ý nghĩa quan trọng trong quản lý Nhà nước. Trên cơ sở một khung tiêu chí thống nhất, kết quả đánh giá trở thành nguồn thông tin đầu vào phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, giúp cơ quan có thẩm quyền nhận diện rõ những lĩnh vực còn hạn chế, những khâu cần tập trung chấn chỉnh, đồng thời tạo áp lực tích cực để các địa phương nâng cao trách nhiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác PCTN.

Quan trọng hơn, đánh giá theo Bộ chỉ số góp phần nâng cao hiệu quả quản lý công tác PCTN trong điều kiện chuyển đổi số, hướng tới quản lý bằng dữ liệu và kết quả đo lường thay vì nhận định cảm tính.

Không chỉ nhằm xếp loại hay so sánh giữa các địa phương

Năm 2025, Thanh tra Chính phủ ban hành Quyết định số 29/QĐ-TTCP về “Bộ chỉ số và Tài liệu hướng dẫn đánh giá công tác PCTN cấp tỉnh năm 2024”, với thời kỳ đánh giá từ ngày 16/12/2023 đến ngày 15/12/2024.

Bộ Chỉ số tiếp tục duy trì cấu trúc đánh giá gồm 4 nội dung lớn theo quy định của Luật PCTN 2018. Song, điểm đáng chú ý trong Bộ Chỉ số năm 2024 là bổ sung nội dung điểm trừ đối với các trường hợp chậm nộp báo cáo tự đánh giá; tổ chức cấp tỉnh bị kỷ luật do để xảy ra tham nhũng, tiêu cực; người đứng đầu, cấp phó người đứng đầu cấp tỉnh bị xử lý trách nhiệm do để xảy ra tham nhũng, tiêu cực. Đây là nội dung mới so với các Bộ Chỉ số những năm trước, thể hiện sự điều chỉnh trọng tâm đánh giá theo hướng gắn chặt hơn giữa kết quả PCTN với trách nhiệm quản lý, trách nhiệm người đứng đầu.

Việc đánh giá công tác PCTN không chỉ nhằm xếp loại hay so sánh giữa các địa phương. Quan trọng hơn, đây là đòn bẩy để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, thúc đẩy các địa phương tự soi, tự sửa, hoàn thiện thể chế và phương thức điều hành.

Trong bối cảnh yêu cầu xây dựng nền hành chính liêm chính, phục vụ và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ngày càng cao, việc duy trì và không ngừng nâng cao chất lượng đánh giá công tác PCTN chính là cách để biến chủ trương, quyết tâm chính trị thành kết quả đo lường được, góp phần phòng ngừa tham nhũng từ sớm, từ xa và từ gốc.