Các nước lo ứng phó với “cú sốc” giá dầu ra sao?

Siết chặt xuất khẩu nhiên liệu, mở kho dự trữ chiến lược, đa dạng hóa nguồn cung, triển khai các gói hỗ trợ kinh tế, áp dụng các biện pháp tiết kiệm năng lượng... là những biện pháp ứng phó của các nước châu Á vốn nhập khẩu năng lượng chủ yếu từ Trung Đông.

Những phản ứng nhanh chóng này không chỉ phản ánh mức độ nghiêm trọng của khủng hoảng hiện nay mà còn cho thấy năng lượng tiếp tục là một “mặt trận địa chính trị” quan trọng trong trật tự thế giới đang biến động. Theo ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng quốc tế, những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang khiến an ninh năng lượng trở lại vị trí trung tâm trong các chiến lược kinh tế và đối ngoại của nhiều quốc gia.

Thị trường năng lượng toàn cầu đang phản ứng rõ ràng trước những diễn biến căng thẳng tại eo biển Hormuz-tuyến vận tải chiến lược kết nối các mỏ dầu lớn của Trung Đông với phần còn lại của thế giới. Những dấu hiệu bất ổn đã bắt đầu xuất hiện khi sản lượng dầu của Iraq giảm mạnh khi tàu vận chuyển gặp khó khăn trong việc tiếp cận các cảng xuất khẩu, trong khi hoạt động xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng của Qatar bị đình trệ do tàu chở LNG không thể di chuyển qua tuyến hàng hải trọng yếu.

Trên thị trường quốc tế, giá dầu Brent đã tăng liên tiếp nhiều phiên và vượt mốc 85USD/thùng, trong khi giá khí đốt tại châu Âu tăng vọt chỉ trong vài ngày. Diễn biến này lập tức làm dấy lên lo ngại về một chu kỳ lạm phát mới, đặc biệt tại các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu.

Trước nguy cơ thị trường biến động mạnh, nhiều chính phủ đã nhanh chóng triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm kích hoạt “lá chắn năng lượng” trong nỗ lực ổn định nguồn cung và kiềm chế tác động kinh tế. Cách thức ứng phó nổi bật được các nước áp dụng là siết chặt xuất khẩu nhiên liệu để ưu tiên thị trường nội địa. Tại Trung Quốc, các nhà máy lọc dầu được yêu cầu tạm dừng ký hợp đồng xuất khẩu mới đối với xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay. Động thái này phản ánh ưu tiên của Bắc Kinh trong việc bảo đảm nguồn cung trong nước trước những biến động của thị trường quốc tế.

Ở Nhật Bản, một số nhà máy lọc dầu đã hủy các lô hàng xuất khẩu để ưu tiên nhu cầu trong nước. Điều này không khó hiểu khi hơn 90% lượng dầu nhập khẩu của Nhật Bản đến từ Trung Đông, khiến nền kinh tế nước này đặc biệt dễ tổn thương trước bất kỳ biến động nào tại khu vực này.

Tại Đông Nam Á, Thái Lan cũng tạm dừng xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ tới một số nước, trừ Lào và Myanmar, đồng thời nâng tỷ lệ dự trữ bắt buộc từ 1% lên 3% và xem xét tăng tỷ lệ pha trộn nhiên liệu sinh học nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn dầu nhập khẩu.

Song song với việc kiểm soát xuất khẩu, nhiều quốc gia đang chuẩn bị sử dụng kho dự trữ dầu chiến lược-công cụ từng được kích hoạt trong các cuộc khủng hoảng năng lượng trước đây. Các nhà máy lọc dầu tại Nhật Bản đang đề nghị chính phủ cho phép tiếp cận kho dầu dự trữ chiến lược cũng như lượng dầu trong các bể chứa đang cho các nước sản xuất thuê.

Tại Hàn Quốc, chính phủ thậm chí cân nhắc áp giá trần nhiên liệu trong nước lần đầu tiên sau gần 3 thập niên, đồng thời mở rộng các quỹ ổn định thị trường để bảo vệ nền kinh tế trước cú sốc giá năng lượng. Một số nước cũng áp dụng các biện pháp tiết kiệm năng lượng tạm thời như Bangladesh đóng cửa các trường đại học, đẩy sớm kỳ nghỉ lễ Eid al-Fitr, trong khi Chính phủ Thái Lan đề cập khả năng đề xuất một chiến dịch tiết kiệm năng lượng trên toàn quốc.

Bên cạnh các biện pháp ngắn hạn, nhiều quốc gia đang tăng tốc tìm kiếm nguồn cung năng lượng thay thế nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Đông. Ấn Độ là một trong những nước phản ứng nhanh nhất khi tăng mạnh nhập khẩu dầu thô từ Nga. Chỉ trong vài ngày, các nhà máy lọc dầu của nước này đã ký hợp đồng mua hàng chục triệu thùng dầu của Nga nhằm bảo đảm nguồn cung.

Tại châu Âu, Liên minh châu Âu (EU) cảnh báo các nước thành viên về giá khí đốt tăng mạnh, nhưng trước mắt, khối này chưa nhận thấy có mối đe dọa trực tiếp về nguồn cung và chưa đề ra kế hoạch ứng phó khẩn cấp. Một phần cũng vì châu Âu hiện mua phần lớn LNG từ Mỹ, giúp giảm đáng kể ảnh hưởng trước tình trạng gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông.

Tuy nhiên, các chính phủ ở châu Âu vẫn đang theo sát diễn biến tại Trung Đông, để kịp thời có các biện pháp ứng phó, nhằm tránh lặp lại kịch bản khủng hoảng năng lượng khi Nga giảm nguồn cung khí đốt sang châu Âu năm 2022. Bởi trong bối cảnh xung đột địa chính trị ngày càng trở nên phức tạp, an ninh năng lượng không còn là vấn đề riêng của quốc gia nào.