Trường vùng cao thích ứng cùng AI

Bước đi phù hợp

Sau khi Bộ GD&ĐT ban hành khung chương trình về trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục, nhiều địa phương và cơ sở giáo dục đã nhanh chóng vào cuộc, chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết để từng bước triển khai.

Tại Trường THCS Bảo Lạc (Cao Bằng), việc tiếp cận và ứng dụng AI trong dạy học được triển khai theo hướng linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế địa phương. Ông Nguyễn Văn Huy - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, ngay sau khi Bộ GD&ĐT ban hành định hướng chung, nhà trường đã chủ động khuyến khích giáo viên từng bước làm quen với công cụ AI, trước hết là ứng dụng trong thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu trực quan và tổ chức hoạt động dạy học trên lớp.

Đến nay, hơn 50% giáo viên của trường đã bước đầu sử dụng AI để hỗ trợ soạn bài, tạo hình ảnh minh họa, video ngắn, góp phần tăng tính sinh động của giờ học và giúp học sinh vùng cao dễ tiếp cận kiến thức. Tuy nhiên, theo ông Huy, khó khăn lớn nhất vẫn là hạ tầng công nghệ, đặc biệt đường truyền Internet chưa ổn định, khiến việc triển khai đồng bộ các hoạt động ứng dụng AI còn nhiều hạn chế.

Trường THPT Tức Tranh (Thái Nguyên) được xem là điểm sáng trong việc triển khai khung chương trình AI gắn với chiến lược chuyển đổi số bài bản. Xác định “hạ tầng số là nền móng của giáo dục AI”, nhà trường đã sớm ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, nâng cấp thiết bị, mở rộng đường truyền Internet và xây dựng hệ sinh thái học tập số.

Một trong những điểm nhấn trong việc đáp ứng khung chương trình AI tại Trường THPT Tức Tranh là thư viện số chính thức đi vào hoạt động. Thư viện số cho phép giáo viên và học sinh truy cập kho tài liệu học tập, giáo án, đề thi, video bài giảng mọi lúc, mọi nơi. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành năng lực tự học, tự chủ, những năng lực cốt lõi của người học trong bối cảnh giáo dục AI.

Theo bà Nguyễn Thị Hòa - Hiệu trưởng Trường THPT Tức Tranh, việc sử dụng AI đúng cách không chỉ giúp học sinh tiết kiệm thời gian, mở rộng kiến thức và nâng cao hiệu quả ôn tập, mà còn góp phần rèn luyện tư duy phản biện và năng lực nghiên cứu.

Không chỉ ở các địa phương có điều kiện tương đối thuận lợi, tại nhiều tỉnh vùng cao như Lai Châu, Tuyên Quang, các trường học cũng từng bước tiếp cận AI với tinh thần chủ động và cầu thị.

Tại Trường PTDTBT THCS Hoang Thèn (xã Khổng Lào, Lai Châu), ông Đặng Thế Anh - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, thông qua các lớp tập huấn do sở GD&ĐT tổ chức, đội ngũ cán bộ, giáo viên đã có cái nhìn tổng quan về AI, các xu hướng công nghệ mới và bước đầu trải nghiệm thực hành với một số công cụ AI phổ biến trong quản lý và dạy học.

Ông Lù Cao Cường - Phó Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học Hoang Thèn bày tỏ: “Dù điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, nhà trường vẫn nỗ lực tìm cách ứng dụng AI ở mức độ phù hợp, từ hỗ trợ soạn bài, quản lý hồ sơ, đến hướng dẫn học sinh làm quen với tư duy công nghệ. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả và bền vững, rất cần sự đầu tư đồng bộ hơn về hạ tầng, thiết bị và chính sách hỗ trợ đặc thù cho vùng khó”.

Tại tỉnh Tuyên Quang, thực tiễn từ các trường tiểu học và THCS vùng sâu, vùng xa cho thấy nguy cơ “bất bình đẳng số” vẫn hiện hữu nếu việc triển khai AI không đi kèm giải pháp căn cơ.

Tại Trường Tiểu học Thượng Ấm, xã Bình Ca (Tuyên Quang), thầy Nguyễn Đình Duy - giáo viên Tin học thẳng thắn chỉ ra khó khăn lớn nhất hiện nay là điều kiện cơ sở vật chất chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu chương trình, đặc biệt với các nội dung thực hành chuyên sâu.

“Ở điểm trường trung tâm, học sinh đã có phòng máy tính để học tập, làm quen với công nghệ. Nhưng tại các điểm trường vùng sâu, xa, phòng máy vẫn là điều xa xỉ. Sự chênh lệch này có thể khiến học sinh vùng khó bị tụt lại phía sau trong việc tiếp cận AI”, thầy Duy chia sẻ.

Chú trọng đạo đức AI

Bên cạnh hạ tầng và nguồn lực, nhiều trường học cho rằng yếu tố quyết định để AI được triển khai đúng hướng chính là con người, đặc biệt đội ngũ giáo viên.

Theo thầy Nguyễn Đình Duy, đào tạo giáo viên về AI không nhằm biến họ thành kỹ sư công nghệ, mà là những “người dẫn đường an toàn” cho học sinh trong môi trường số.

“Đội ngũ giáo viên là yếu tố quyết định để AI được sử dụng đúng hướng trong giáo dục. Vì vậy, giáo viên Tin học cần được đào tạo cấp tốc nhưng phải tập trung vào những nội dung cốt lõi. Trước hết là tư duy “lấy con người làm trung tâm”. Giáo viên cần giúp học sinh hiểu rõ AI chỉ là công cụ do con người tạo ra, không có cảm xúc, ý thức, và con người luôn là chủ thể kiểm soát, chịu trách nhiệm cuối cùng đối với mọi quyết định”, thầy Duy chia sẻ.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Mạnh Sơn - Hiệu trưởng Trường PTDT Bán trú THCS Thượng Phùng, xã biên giới Sơn Vĩ (Tuyên Quang) cho rằng, đào tạo về đạo đức AI cần được coi là yêu cầu bắt buộc, nội dung gắn với các tình huống thực tế trong nhà trường. Mô hình “giáo viên nòng cốt” được xem là giải pháp phù hợp trong bối cảnh nhân lực còn mỏng, giúp lan tỏa kiến thức và kỹ năng về AI một cách hiệu quả.

Cùng chung quan điểm, bà Đỗ Thị Châm - Hiệu trưởng Trường THCS Cán Tỷ, xã Cán Tỷ (Tuyên Quang) nhấn mạnh, việc nâng cấp trang thiết bị phải đi đôi với đào tạo giáo viên theo hình thức linh hoạt, kết hợp trực tiếp và trực tuyến, đặc biệt chú trọng nội dung đạo đức AI để giáo viên đủ năng lực định hướng học sinh sử dụng công nghệ một cách nhân văn, có trách nhiệm.

Còn cô Nguyễn Thị Thu Hường - giáo viên chủ nhiệm lớp 1A1, Trường PTDTBT Tiểu học Hoang Thèn bày tỏ: “Việc tập huấn, học tập về đạo đức AI rất cần thiết. Giáo viên phải đảm bảo tính công bằng, trách nhiệm, minh bạch, quyền riêng tư, an toàn khi ứng dụng AI vào việc giảng dạy. Quan trọng hơn, AI phải được ứng dụng sao cho phù hợp với các tiêu chuẩn đạo đức của con người, tránh những tác động tiêu cực đến cá nhân và cộng đồng”.

Việc đưa AI vào nhà trường, nếu được triển khai đồng bộ, có định hướng và đặt đạo đức AI làm nền tảng, sẽ không chỉ giúp học sinh vùng cao tiếp cận tri thức hiện đại, mà còn góp phần hình thành những công dân số có trách nhiệm, nhân văn và khả năng thích ứng đúng với mục tiêu giáo dục công bằng và bền vững.

“Chúng tôi sẽ chủ động triển khai khung chương trình về trí tuệ nhân tạo tới các cơ sở giáo dục, đồng thời xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm trong lộ trình đổi mới, chuyển đổi số. Ứng dụng AI không chỉ là yêu cầu trước mắt mà trở thành giải pháp lâu dài nhằm phát triển năng lực, phẩm chất người học, đặc biệt kỹ năng tự học, tư duy phản biện và thích ứng với xã hội số”. - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Thái Nguyên Nguyễn Văn Hưng