Tham vọng xây căn cứ lâu dài trên mặt trăng của NASA

Khác với các chương trình thám hiểm trước đây vốn chủ yếu do chính phủ dẫn dắt, lần này NASA lựa chọn mô hình hợp tác sâu với khu vực tư nhân. Hàng loạt tập đoàn hàng không vũ trụ của Mỹ như Blue Origin, Astrobotic, Firefly Aerospace, Astrolab hay Lunar Outpost được giao đảm nhiệm các hạng mục quan trọng, từ chế tạo tàu đổ bộ, xe tự hành đến máy bay không người lái hoạt động trên bề mặt mặt trăng.

Theo kế hoạch được NASA công bố, từ nay đến cuối thập kỷ này, cơ quan này sẽ triển khai liên tiếp các sứ mệnh robot tới khu vực cực Nam mặt trăng-nơi được đánh giá có khả năng tồn tại băng nước, nguồn tài nguyên then chốt cho việc duy trì sự sống và sản xuất nhiên liệu trong tương lai. Đây cũng là khu vực được coi là “cửa ngõ” cho tham vọng định cư lâu dài ngoài không gian của nhân loại.

Giám đốc NASA Jared Isaacman cho biết cơ quan này đang xúc tiến 3 sứ mệnh đầu tiên mang tên “Căn cứ mặt trăng 1”, “Căn cứ mặt trăng 2” và “Căn cứ mặt trăng 3”. Các nhiệm vụ này đều được thực hiện bởi chuyến bay không người lái, dự kiến được triển khai ngay trong năm nay nhằm khảo sát địa hình, thử nghiệm công nghệ và chuẩn bị cơ sở hạ tầng ban đầu.

“Chúng tôi không nhảy ngay vào việc dựng các mái vòm kính trên mặt trăng. NASA sẽ đi từng bước, bắt đầu bằng các tàu đổ bộ, xe tự hành, trình diễn công nghệ và những tải trọng khoa học cần thiết”, ông Isaacman nhấn mạnh trong cuộc họp báo công bố kế hoạch.

Trong đó, Blue Origin của tỷ phú Jeff Bezos sẽ đảm nhiệm sứ mệnh “Căn cứ mặt trăng 1”, đưa các thiết bị khoa học và công nghệ lên bề mặt mặt trăng bằng tàu đổ bộ do công ty này phát triển. NASA đánh giá đây sẽ là sứ mệnh đổ bộ Mặt trăng được tài trợ tư nhân đầu tiên trong lịch sử ngành hàng không vũ trụ.

Ở sứ mệnh “Căn cứ mặt trăng 2”, công ty Astrobotic sẽ vận chuyển hơn 500kg thiết bị cùng xe tự hành Flip lên mặt trăng nhằm thử nghiệm công nghệ di chuyển, hậu cần và hỗ trợ phi hành gia. Trong khi đó, “Căn cứ mặt trăng 3” tập trung vào nghiên cứu khoa học, đặc biệt là hiện tượng “xoáy mặt trăng”-những vùng có độ sáng bất thường trên bề mặt vệ tinh tự nhiên này.

NASA cho biết giai đoạn đầu của dự án sẽ kéo dài tới năm 2029 với quy mô đặc biệt lớn. Theo đó, khoảng 25 vụ phóng, 21 lần hạ cánh được thực hiện với tổng cộng gần 4 tấn hàng hóa được đưa lên mặt trăng. Sang giai đoạn hai, từ năm 2029 đến 2032, NASA sẽ bắt đầu xây dựng các cơ sở bán cố định, bao gồm hệ thống điện và hạ tầng phục vụ sinh hoạt. Đến giai đoạn ba, cơ quan này đặt mục tiêu thiết lập sự hiện diện bền vững của con người trên mặt trăng trong thập niên 2030.

Để phục vụ kế hoạch này, NASA cũng đã công bố hàng loạt hợp đồng trị giá lớn với các doanh nghiệp tư nhân Mỹ. Astrolab và Lunar Outpost mỗi công ty nhận hợp đồng trị giá 220 triệu USD để chế tạo xe địa hình mặt trăng có khả năng vận hành tự động. Firefly Aerospace được giao hợp đồng 75 triệu USD nhằm phát triển các máy bay không người lái phục vụ hoạt động khảo sát tại cực Nam mặt trăng.

Đáng chú ý, chương trình xây dựng căn cứ được triển khai song song với chương trình Artemis-dự án đưa con người trở lại mặt trăng sau hơn nửa thế kỷ kể từ thời Apollo. NASA dự kiến phóng Artemis III vào năm 2027 và có thể đưa phi hành gia đặt chân lên mặt trăng sớm nhất vào năm 2028 nếu các thử nghiệm công nghệ thành công.

Theo giới chuyên gia, mục tiêu của NASA không chỉ dừng ở nghiên cứu khoa học hay khẳng định vị thế dẫn đầu trong cuộc đua không gian. Xa hơn, Washington muốn từng bước hình thành “nền kinh tế mặt trăng”, tạo tiền đề cho hoạt động khai thác tài nguyên ngoài trái đất cũng như chuẩn bị năng lực công nghệ cho các sứ mệnh đưa con người lên sao hỏa.

“Khoản đầu tư khoảng 20 tỷ USD trong 7 năm tới không chỉ nhằm xây dựng căn cứ trên mặt trăng. Đây còn là bước chuẩn bị cần thiết để nhân loại có thể tiến xa hơn trong không gian sâu”, ông Isaacman khẳng định.

Việc NASA tăng tốc triển khai căn cứ trên mặt trăng cho thấy cuộc cạnh tranh không gian toàn cầu đang bước sang giai đoạn mới, nơi vai trò của doanh nghiệp tư nhân ngày càng nổi bật và mục tiêu chinh phục không gian không còn dừng ở các chuyến thám hiểm mang tính biểu tượng, mà hướng tới hiện diện lâu dài và khai thác thực tế.