Những thông điệp mới, mang tính chiến lược cho ngành giáo dục và giới khoa học

Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thể hiện một quan điểm chỉ đạo rất mới không chỉ với Đại học Quốc gia (ĐHQG) Hà Nội nói riêng mà cho giáo dục đại học nói chung. Trong đó đặt ra những vấn đề có tính đột phá với giáo dục đại học trước tiền đồ của đất nước. Đó không chỉ là những lời chúc mừng, động viên thường gặp trong các kỳ lễ lạt mà là những thông điệp mới, mang tính chiến lược cho giáo dục đại học và giới khoa học trong giai đoạn phát triển mới.

Tính kế thừa, liên tục của tri thức khoa học

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắc tới tư tưởng tìm kiếm, bồi dưỡng và trọng dụng hiền tài từ thời Văn Miếu-Quốc Tử Giám thành lập năm 1070-đại học đầu tiên của Việt Nam; Đại học Đông Dương thành lập năm 1906 như “mô hình đại học đa ngành, đa lĩnh vực ra đời sớm nhất ở Đông Nam Á”. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh đây là dịp để “chúng ta tri ân một dòng chảy tri thức bền bỉ, từ truyền thống hiếu học ngàn năm của dân tộc, qua dấu mốc khai mở giáo dục đại học hiện đại đến sứ mệnh hôm nay là ươm dưỡng nhân tài để phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân và nâng tầm trí tuệ Việt Nam”. Bởi “từ mái trường này, nhiều thế hệ trí thức Việt Nam đã trưởng thành, lựa chọn con đường dấn thân, phụng sự dân tộc và làm rạng danh đất nước”.

Trong cách nhìn nhận tính liên tục của trung tâm giáo dục đại học tiêu biểu của đất nước, những người làm giáo dục đại học rất phấn khởi khi thấy Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh tính kế thừa, liên tục của tri thức khoa học, đánh giá cao những tinh hoa của các thế hệ trí thức không bao giờ xa rời vận mệnh của đất nước, nhân dân. Cách nhìn ấy trả lại sự công bằng cho thực tế lịch sử, bởi cho đến bây giờ vẫn còn không ít thiên kiến chính trị coi những giai đoạn gắn với thể chế ngoài xã hội dân chủ nhân dân và xã hội chủ nghĩa của giáo dục không có mấy giá trị.

Đây không chỉ là một điểm mới trong cách tiếp cận vấn đề mà nó mở ra một không gian mới trong hệ sinh thái giáo dục, khoa học, văn hóa hướng tới và đề cao những gì thuộc về và phục vụ con người, làm tiền đề cho sự phát triển.

Phải trở thành “túi khôn” không chỉ của khoa học mà của quốc gia

Đánh giá cao vị thế của ĐHQG Hà Nội không bằng những chúc mừng và ghi công, dù điều đó cũng quan trọng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói tới những chiến lược giáo dục mới, những chính sách mới không chỉ giới hạn trong lĩnh vực giáo dục mà thuộc về quốc gia, ở giai đoạn đòi hỏi những phát triển đột phá, trong đó vai trò của khoa học, công nghệ giữ vị trí đặc biệt.

Trong chiến lược này, ĐHQG Hà Nội đứng ở vị trí hàng đầu không phải vì truyền thống, bề dày thành tựu mà ở chỗ ĐHQG Hà Nội được trao trách nhiệm mới với đất nước. ĐHQG Hà Nội phải ý thức được trách nhiệm hàng đầu và thực hiện được những khát vọng mang tính đột phá. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắn nhủ “ĐHQG Hà Nội phải luôn tự soi mình trong trách nhiệm quốc gia và trong khát vọng vươn mình của dân tộc”. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao cho ĐHQG Hà Nội phải trở thành “túi khôn” không chỉ của khoa học mà của quốc gia, là nơi phải trả lời được những câu hỏi vừa cấp bách vừa lâu dài của đất nước. Cụ thể là phải giải quyết được các vấn đề của khoa học, công nghệ tiên tiến, đề xuất các chính sách mang tầm chiến lược quốc gia, tham mưu cho lãnh đạo đất nước những chính sách bứt phá, giải quyết được những nhiệm vụ khoa học có ý nghĩa quyết định trong giai đoạn phối hợp, cộng tác nhưng cũng cạnh tranh gay gắt này.

Để làm được điều này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu ĐHQG Hà Nội phải chủ động trong mọi khâu, từ định hướng nghiên cứu đến triển khai ứng dụng, hợp tác sản xuất, trong đó có cả những tháo gỡ các điểm nghẽn của thể chế để phát triển. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu ĐHQG Hà Nội phải tái cấu trúc toàn diện từ tổ chức, nội dung, chương trình, phương thức đào tạo ở các ngành công nghệ cao, chip, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, coi thành quả khoa học của ĐHQG Hà Nội như là sản phẩm để thực hiện “ngoại giao khoa học” của đất nước, nghĩa là những sản phẩm khoa học của Việt Nam phải vươn tới tầm nhân loại, phải có giá trị trao đổi để từ sự nâng tầm khoa học mà nâng tầm quốc gia, dân tộc.

Nhiệm vụ lớn, kỳ vọng lớn

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không nói nhiều tới sự “nâng cao vao trò”, “phát huy truyền thống”, “tăng cường lãnh đạo” mà giao cho ĐHQG Hà Nội những chỉ tiêu cụ thể như “lọt vào tốp 100 đại học hàng đầu của thế giới, vào tốp dẫn đầu đại học khu vực châu Á”. Đây là yêu cầu bắt buộc nhưng không phải là quá tầm. Bởi với một đại học có truyền thống 120 năm, đã có bề dày thành tựu ngang với khoa học tiên tiến, trong đó một số ngành quan trọng như Toán học, Kỹ thuật-Công nghệ, Vật lý, Cơ học lý thuyết, Cơ học kỹ thuật... đã tiệm cận hoặc lọt vào nhóm 300 đến 500 thế giới hoặc tốp đầu châu Á thì từ nền tảng này, những đột phá tiếp theo hoàn toàn có cơ sở.

Coi khoa học là “trụ cột học thuật”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu ĐHQG Hà Nội mạnh dạn tái cấu trúc, đổi mới sâu sắc cơ chế quản lý, đẩy mạnh sáng tạo khoa học và ứng dụng, đổi mới sáng tạo, đổi mới tự chủ không chỉ trong nội bộ ĐHQG Hà Nội mà tham gia tích cực vào đổi mới tự trị đại học, trong đó có tự chủ, tự trị về các lĩnh vực đào tạo, phối hợp, cộng tác và bán sản phẩm khoa học của đất nước. ĐHQG Hà Nội từ những cơ chế được ưu tiên nhất phải là nơi ươm mầm nghiên cứu và triển khai ứng dụng những chương trình đào tạo mới, những hợp tác mới.

Kinh nghiệm giáo dục đã chỉ rõ: Đội ngũ nhà khoa học hàng đầu với tư duy đột phá không chỉ trong khoa học sẽ mở ra một thời kỳ mới cho phát triển. Với đại học thì vấn đề cốt lõi là tạo ra được những sản phẩm khoa học hàng đầu. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khi giao cho ĐHQG Hà Nội những nhiệm vụ lớn cũng gắn với những kỳ vọng về giáo dục Việt Nam nói chung để thực hiện chiến lược nâng tầm quốc gia từ những cạnh tranh khoa học, những sản phẩm sáng tạo mang tính toàn cầu.

Để trở thành một trung tâm tinh hoa, một tư tưởng giáo dục khai phóng, tạo ra những tinh hoa thì ngoài những nội lực của chính mình, việc thu hút tinh hoa nhân loại là một nhân tố quan trọng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn ĐHQG Hà Nội trở thành một đại học “tinh hoa” như biểu tượng của trí tuệ Việt Nam trong thời đại mới, bởi như một quy luật, các nước thuộc nhóm phát triển cao bao giờ cũng tồn tại một số đại học hàng đầu, đủ sức cạnh tranh bằng các sản phẩm khoa học, các nhà khoa học hàng đầu. Nó như chìa khóa để đất nước thoát khỏi tình trạng tụt hậu trong thời đại vừa hòa nhập vừa cạnh tranh cao như hiện nay. Cạnh tranh khoa học, cạnh tranh giá trị phổ quát (sản phẩm khoa học) là cạnh tranh quyết liệt và đáng đầu tư nhất vì khoa học đem lại lợi ích cao nhất.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã định vị nền kinh tế của Việt Nam trong tương lai sẽ là kinh tế tri thức thì khi giao nhiệm vụ cho ĐHQG Hà Nội phải trở thành trung tâm sáng tạo, thu hút, đào tạo các nhà khoa học hàng đầu, là một môi trường sáng tạo khai phóng đầu tàu của cả nước sẽ tạo ra những bứt phá cho đất nước là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã đặt kỳ vọng và truyền thông điệp đến giới khoa học của Việt Nam nói chung, ĐHQG Hà Nội nói riêng. Đây còn là lời kêu gọi hành động, là mệnh lệnh chiến lược không chỉ cho giáo dục mà còn là lời kêu gọi hành động của toàn xã hội, tạo những tiền đề cần thiết cho ĐHQG Hà Nội hoàn thành sứ mệnh của mình.