Virus Hanta giữa "bão" tin giả

Làn sóng thông tin sai lệch đa ngôn ngữ từng gây gián đoạn các phản ứng y tế công cộng trong thời kỳ dịch Covid-19 bùng phát trở lại, ngay cả khi Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khẳng định nguy cơ đối với cộng đồng từ các hành khách trên tàu MV Hondius là rất thấp. Theo Euronews, một số người dùng mạng xã hội cho rằng việc tập đoàn dược phẩm Mỹ Moderna đang triển khai dự án phát triển vaccine phòng virus Hanta là đáng ngờ. “Điều kỳ lạ là Moderna đã nghiên cứu virus Hanta suốt một năm, cứ như thể họ biết trước một loại virus sẽ được tung ra vậy”, một người dùng mạng xã hội X viết trong một bài đăng thu hút hàng nghìn lượt xem. Trong một bài đăng khác thu hút hơn 4 triệu lượt xem, người dùng mạng xã hội X viết: “Bạn sẽ không đoán được ai đang nghiên cứu vaccine mRNA phòng virus Hanta” và kèm theo ảnh chụp một bài báo đăng vào tháng 7-2024 về việc hợp tác giữa Moderna và một trường đại học Hàn Quốc trong nghiên cứu vaccine phòng virus Hanta. Tuy nhiên, đây không phải là điều bất thường mà là một phần quen thuộc trong các hoạt động y tế công cộng. “Việc Moderna nghiên cứu vaccine phòng virus Hanta giai đoạn đầu phản ánh thực tế rằng đây là một loại virus đã được biết đến như một mối đe dọa trong nhiều thập kỷ”, ông Amesh Adalja, học giả cao cấp tại Trung tâm an ninh y tế Johns Hopkins (Mỹ) nói.

Hiện chưa có vaccine được phê duyệt hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu nào đối với virus Hanta. Việc điều trị chủ yếu dựa vào chăm sóc hỗ trợ cùng tiếp cận sớm các cơ sở hồi sức tích cực. Dẫu vậy, trên không gian mạng đã lan truyền thông tin về hiệu quả của thuốc chống ký sinh trùng Ivermectin vốn từng bị quảng cáo sai là “thuốc chữa Covid-19” cùng nhiều loại thuốc khác như phương thuốc điều trị virus Hanta. Tất cả thông tin và bài đăng sai sự thật về Ivermectin đã lan truyền rộng rãi trên mạng đến mức WHO phải lên tiếng khẳng định rằng không có nghiên cứu nào cho thấy Ivermectin là phương pháp điều trị hiệu quả đối với virus Hanta. Trong khi đó, theo Wired, những người theo thuyết âm mưu đang lan truyền thông tin vô căn cứ rằng tác dụng phụ của vaccine phòng Covid-19 bao gồm nhiễm virus Hanta. Nhiều người có ảnh hưởng trong lĩnh vực sức khỏe, những người từng hạ thấp mức độ nghiêm trọng của đại dịch Covid-19 cũng tuyên bố rằng virus Hanta là một phần của kế hoạch lớn nhằm kiểm soát dân số.

Nhận định về làn sóng thông tin sai lệch hiện nay về virus Hanta, ông Yotam Ophir, Giám đốc Phòng thí nghiệm nghiên cứu tác động truyền thông, thông tin sai lệch và chủ nghĩa cực đoan thuộc Đại học Buffalo (Mỹ) nhận định: “Việc các thuyết âm mưu thời kỳ dịch Covid-19 gần như ngay lập tức xuất hiện trở lại là lời nhắc nhở rằng thông tin sai lệch không đơn giản biến mất sau khi cuộc khủng hoảng tạo ra nó kết thúc”. Ông Ophir cho rằng, những người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội, hội nhóm hoặc thậm chí những tài khoản được vận hành bằng trí tuệ nhân tạo có thể lợi dụng cơ hội này để kiếm tiền.

Việc các nền tảng mạng xã hội được sử dụng để lan truyền thông tin sai lệch từ các nguồn không đáng tin cậy trong những tình huống tin tức khẩn cấp không phải là điều mới. Vấn đề là ngày càng nhiều người dân tiếp nhận thông tin về sức khỏe từ mạng xã hội. Theo kết quả nghiên cứu mới được công bố gần đây của Trung tâm nghiên cứu Pew, khoảng một nửa số người Mỹ dưới 50 tuổi nhận thông tin về sức khỏe và lối sống lành mạnh từ podcast và những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Bà Katrine Wallace, nhà dịch tễ học tại Trường y tế công cộng thuộc Đại học Illinois Chicago (Mỹ) bày tỏ lo ngại: “Trong một môi trường mà rất nhiều người Mỹ tiếp nhận thông tin sức khỏe từ những người có tầm ảnh hưởng và podcast, việc tiếp xúc lặp đi lặp lại với những câu chuyện này có thể định hình cách công chúng hiểu về các đợt bùng phát dịch bệnh trước khi thông tin y tế công cộng dựa trên bằng chứng đến được với họ một cách đầy đủ”.

Như những gì thế giới từng chứng kiến trong đại dịch Covid-19, thứ lan truyền nhanh hơn cả virus chính là thông tin sai lệch và tình hình liên quan đến virus Hanta cũng không phải ngoại lệ. Từ những cáo buộc vô căn cứ cho rằng các tập đoàn dược phẩm tạo ra virus nhằm trục lợi từ vaccine đến những tuyên bố tưởng chừng nghiêm túc nhưng hoàn toàn thiếu cơ sở khoa học,“dịch bệnh thông tin” xoay quanh virus Hanta đang tràn lan trên mạng xã hội. Trong bối cảnh tốc độ tán phát tin giả ngày càng nhanh chóng với sự hỗ trợ của công nghệ, người dân cần cẩn trọng và tỉnh táo, ưu tiên tiếp nhận thông tin từ các kênh chính thống, tránh tiếp tay lan truyền thông tin sai lệch, gây hoang mang dư luận.