Hoàn thiện chính sách, pháp luật bảo đảm bình đẳng giới trong chuyển đổi số

“Đưa khoa học - công nghệ vào Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới”, đây là đề xuất của Đại biểu Nguyễn Thanh Cầm (Đoàn Đồng Tháp) tại phiên thảo luận ngày 20/4/2026, Quốc hội khóa XVI về tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025.

Tại Việt Nam, dù được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển khoa học - công nghệ và chuyển đổi số nhanh trong khu vực Đông Nam Á, khoảng cách giới vẫn hiện hữu và có những biểu hiện rõ rệt. Trong lĩnh vực STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học), phụ nữ tham gia còn hạn chế, đặc biệt ở các ngành kỹ thuật và công nghệ thông tin. Một nghiên cứu năm 2025 của Trung tâm thuộc Hội Nữ trí thức Việt Nam phối hợp với UNDP cho thấy, trong giai đoạn 2021 - 2024, ở lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, tỷ lệ nam và nữ làm chủ nhiệm đề tài tương đương. Tuy nhiên, ở lĩnh vực khoa học kỹ thuật, nam giới chiếm tới 73,4%, trong khi nữ chỉ đạt 26,6%...

Theo Đại biểu Nguyễn Thanh Cầm, một trong những nguyên nhân chính được chỉ ra là định kiến giới và quan niệm truyền thống về vai trò của phụ nữ. Bên cạnh đó, việc thiếu các chính sách cụ thể mang tính nhạy cảm giới cũng khiến phụ nữ gặp nhiều rào cản trong việc tham gia và phát triển trong lĩnh vực khoa học - công nghệ. Từ thực tế trên, Đại biểu cho rằng, cần có những giải pháp mạnh mẽ và mang tính hệ thống để thu hẹp khoảng cách giới trong khoa học - công nghệ và số hóa.

Thời gian qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong thực hiện bình đẳng giới. Tuy nhiên, xét trên chỉ số khoảng cách giới tổng thể, Việt Nam xếp thứ 84/145 nền kinh tế, giảm 10 bậc so với năm 2025. Điều đó đặt ra yêu cầu làm rõ nguyên nhân của những hạn chế, xác định các lĩnh vực cần ưu tiên để thu hẹp khoảng cách giới; giải quyết những rào cản ảnh hưởng đến cơ hội của phụ nữ trong quá trình chuyển đổi số.

Tại Hội thảo khoa học quốc gia “Giải pháp thúc đẩy bình đẳng giới trong chuyển đổi số ở Việt Nam hiện nay” ngày 6/11/2026 do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam tổ chức, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực, bảo đảm cơ hội tham gia bình đẳng của phụ nữ trong quá trình chuyển đổi số. Thúc đẩy bình đẳng giới trong quá trình này, vừa góp phần bảo đảm quyền, lợi ích của phụ nữ, vừa tạo điều kiện phát huy tiềm năng, sức sáng tạo và đóng góp của phụ nữ vào sự phát triển đất nước.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, khả năng tiếp cận và tận dụng những cơ hội này vẫn có sự khác biệt giữa các nhóm phụ nữ, phụ thuộc vào điều kiện tiếp cận thiết bị, kết nối internet, kỹ năng số và các nguồn lực hỗ trợ. Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi số cũng đặt ra những vấn đề mới cần quan tâm về bình đẳng giới, như dữ liệu thiên kiến trong thuật toán và trí tuệ nhân tạo (AI) ảnh hưởng đến cơ hội, lợi ích của phụ nữ. Vấn nạn bạo lực, quấy rối trực tuyến và xâm phạm quyền riêng tư trên không gian mạng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái. Nếu thiếu các chính sách và giải pháp hỗ trợ phù hợp, chuyển đổi số có nguy cơ làm gia tăng bất bình đẳng đối với các nhóm phụ nữ này và làm sâu sắc thêm những bất bình đẳng giới hiện có.

Định hướng chiến lược bảo đảm tiến trình chuyển đổi số tại Việt Nam diễn ra bao trùm, có trách nhiệm giới và không ai bị bỏ lại phía sau hiện đã bao gồm 6 lĩnh vực: chính trị; kinh tế - lao động; gia đình; giáo dục - đào tạo; y tế; và thông tin - truyền thông. Tuy nhiên, khoa học - công nghệ với vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế số cần được xem là một lĩnh vực riêng biệt, với các mục tiêu và chỉ tiêu cụ thể. Cần có các chính sách đặc thù nhằm khuyến khích và hỗ trợ phụ nữ tham gia sâu hơn vào lĩnh vực này như: cần tạo điều kiện để các nhà khoa học nữ được cống hiến, sáng tạo và được ghi nhận xứng đáng; đồng thời xây dựng các chương trình hỗ trợ nữ sinh viên theo học các ngành STEM, đặc biệt là công nghệ thông tin và chuyển đổi số…