Hàng triệu tài xế công nghệ Indonesia vật lộn với thu nhập thấp

Xe ôm và giao hàng công nghệ đang trở thành kế sinh nhai của hàng triệu người Indonesia. Nhưng phía sau sự bùng nổ của ngành này là cuộc mưu sinh đầy vất vả của các tài xế.

Djunaedi là một trong số đó. Gần một thập kỷ qua, anh rong ruổi khắp Jakarta trong chiếc áo khoác xanh quen thuộc của các tài xế công nghệ. Sau khi trừ khoản hoa hồng 20% phải trả cho hai nền tảng lớn là Grab và Gojek theo quy định của chính phủ, có ngày anh chỉ còn khoảng 100.000 rupiah ( 6 USD) đến 150.000 rupiah (9 USD).

Djunaedi cho biết số tiền này hầu như không đủ sống ở Jakarta. “Hoa hồng 20% là gánh nặng, nhưng chúng tôi chỉ có thể chấp nhận,” anh nói.

Câu chuyện của Djunaedi phản ánh tình cảnh chung của hàng triệu tài xế xe ôm công nghệ tại Indonesia. Khi nền kinh tế gặp khó khăn trong việc tạo thêm việc làm ổn định và có thu nhập cao, ngày càng nhiều người chuyển sang làm tài xế để kiếm sống.

Indonesia hiện có khoảng 7,46 triệu người thất nghiệp. Trong bối cảnh đó, các nền tảng gọi xe và giao đồ ăn trở thành lựa chọn dễ tiếp cận đối với nhiều lao động. Chỉ cần một chiếc xe máy và điện thoại thông minh, họ có thể bắt đầu làm việc gần như ngay lập tức.

Ông Djoko Setijowarno, chuyên gia giao thông công cộng và giáo sư tại Đại học Công giáo Soegijapranata cho biết, nhiều người chuyển sang làm tài xế công nghệ vì không tìm được việc làm khác. Tuy nhiên, theo ông, đây khó có thể trở thành một nghề lâu dài.

Ông cho rằng thu nhập của các tài xế thường chỉ đủ trang trải các chi phí sinh hoạt cơ bản hằng ngày, nên rất khó để tích lũy hoặc ổn định cuộc sống.

Một hiệp hội tài xế ước tính Indonesia hiện có khoảng 7 triệu tài xế xe ôm công nghệ. Con số này thậm chí còn lớn hơn nhiều so với ngành khách sạn của nước này, vốn sử dụng khoảng 1,4 triệu lao động theo thống kê của chính phủ.

Sự bùng nổ dịch vụ gọi xe và giao đồ ăn không chỉ diễn ra ở Indonesia mà còn trên toàn Đông Nam Á. Theo công ty nghiên cứu Momentum Works có trụ sở tại Singapore, thị trường giao đồ ăn tại sáu quốc gia trong khu vực đã tăng trưởng hai chữ số về tổng giá trị giao dịch trong năm qua. Thái Lan ghi nhận mức tăng cao nhất, khoảng 22%.

Nhu cầu giao hàng ổn định giúp các nền tảng tiếp tục thu hút thêm tài xế mới. Tuy nhiên, điều này cũng làm gia tăng cạnh tranh giữa chính những người lao động trong ngành.

Tại Indonesia, hầu hết tài xế được xếp vào nhóm đối tác lái xe, tức là lao động tự do chứ không phải nhân viên chính thức. Vì vậy, họ không được hưởng đầy đủ các chế độ như bảo hiểm xã hội, lương cố định hay trợ cấp.

Trong khi đó, thu nhập của họ thường thấp hơn đáng kể so với mức lương tối thiểu tại các thành phố lớn. Ở Jakarta, mức lương tối thiểu hiện khoảng 4,5 triệu rupiah mỗi tháng (khoảng 270 USD).

Trước thực tế này, chính phủ Indonesia đang xem xét các biện pháp nhằm cải thiện điều kiện làm việc cho các tài xế công nghệ.

Thứ trưởng Prasetyo Hadi cho rằng các tài xế nên được hưởng những quyền lợi tài chính và xã hội tương xứng với vai trò của họ trong nền kinh tế. Một số quy định mới đang được thảo luận có thể giúp tài xế nhận thêm hỗ trợ và giảm mức hoa hồng phải trả cho các nền tảng.

Tuy nhiên, hướng đi chính sách phần nào phụ thuộc vào khả năng sáp nhập giữa hai nền tảng gọi xe lớn nhất tại Indonesia là Grab và GoTo, công ty mẹ của Gojek.

Nếu thương vụ này diễn ra, thực thể mới có thể kiểm soát khoảng 90% thị trường gọi xe và giao đồ ăn tại Indonesia, tạo ra một nền tảng rất lớn có ảnh hưởng trực tiếp tới thị trường lao động trong lĩnh vực này.

Các quan chức cho biết quy định cụ thể có thể chỉ được hoàn thiện sau khi thương vụ sáp nhập được làm rõ. Trước đó, báo chí quốc tế đưa tin hai công ty đang thảo luận về việc trao một cổ phần đặc biệt trong thực thể sáp nhập cho quỹ đầu tư quốc gia Danantara.

Lực lượng tài xế xe ôm công nghệ tại Indonesia cũng có ảnh hưởng đáng kể về mặt xã hội. Một khảo sát năm 2024 cho thấy hơn 1/4 tài xế trong ngành có bằng cử nhân đại học.

Ông Arya Fernandes, trưởng bộ phận chính trị và thay đổi xã hội tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Indonesia (CSIS), cho biết các tài xế đến từ nhiều hoàn cảnh khác nhau và thường xuyên tiếp xúc với nhiều tầng lớp xã hội.

Ảnh hưởng của cộng đồng tài xế trở nên rõ ràng vào năm ngoái khi một tài xế giao hàng 21 tuổi thiệt mạng trong các cuộc biểu tình phản đối đặc quyền dành cho các nghị sĩ. Hàng nghìn tài xế đã cùng nhau đến dự tang lễ của anh, tạo nên "biển áo khoác xanh" trên các tuyến đường lớn của Jakarta.

Sự kiện này thu hút sự chú ý rộng rãi của dư luận. Nhiều chính trị gia, thậm chí cả Tổng thống Indonesia, đã đến thăm gia đình nạn nhân để chia buồn.

Một số đại diện hiệp hội tài xế cảnh báo nếu các yêu cầu về thu nhập và điều kiện làm việc không được giải quyết, các cuộc biểu tình quy mô lớn có thể tiếp tục xảy ra.

Trong khi đó, các nền tảng gọi xe cho rằng khoản hoa hồng thu từ tài xế được dùng để tái đầu tư vào hoạt động kinh doanh và tạo thêm nhu cầu dịch vụ.

Gần đây, Grab thông báo sẽ dành khoảng 100 tỷ rupiah (khoảng 6 triệu USD) cho các chương trình hỗ trợ tài xế như bảo hiểm xã hội, tiền thưởng dịp lễ Eid và đào tạo. GoTo cũng cho biết đã tăng gấp đôi tiền thưởng Eid cho tài xế lên 110 tỷ rupiah (khoảng 6,6 triệu USD) trong năm nay.

Dù vậy, nhiều tài xế cho rằng sự hỗ trợ này vẫn chưa đủ. Tài xế Grab Adik Supriyanto cho rằng, các công ty ứng dụng cần chia sẻ nhiều hơn với những người trực tiếp tạo ra doanh thu cho nền tảng. “Các công ty hưởng lợi từ chúng tôi, vì vậy họ cũng nên hỗ trợ để cả hai bên cùng phát triển”, ông nói.

Với Djunaedi, lựa chọn nghề nghiệp hiện tại gần như không còn thay đổi. Ở tuổi 45, anh cho biết rất khó tìm được công việc khác. Trước đây, anh từng có những ngày kiếm hơn 700.000 rupiah (khoảng 42 USD) khi nhu cầu giao hàng và chở khách còn cao. Nhưng khi số lượng tài xế tăng nhanh và mức hoa hồng thay đổi, thu nhập của anh giảm đáng kể. Dù vậy, Djunaedi vẫn tiếp tục công việc này. Anh nói đơn giản: “Bây giờ, chỉ cần được ăn là tôi đã thấy biết ơn rồi.”

Theo Financial Times