Quan hệ Việt Nam - Ba Lan: Từ truyền thống hữu nghị đến động lực phát triển mới

Ba Lan là một trong những quốc gia đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Qua nhiều thăng trầm lịch sử, việc đào tạo nhiều thế hệ sinh viên Việt Nam - trong đó có những người trở thành lãnh đạo cấp cao và chuyên gia đầu ngành - đã góp phần vun đắp tình hữu nghị bền chặt và nền tảng ngoại giao nhân dân giữa hai nước.

Chia sẻ với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Đại sứ Ba Lan tại Việt Nam Joanna Skoczek nhận định chặng đường gần tám thập kỷ quan hệ ngoại giao đã kết tinh nhiều thành quả quan trọng, đồng thời mở ra dư địa hợp tác mới trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng.

Thúc đẩy hợp tác trong bối cảnh mới

Theo Đại sứ Joanna Skoczek, đầu năm 2026 là thời điểm đặc biệt để nhìn lại chặng đường 76 năm quan hệ Việt Nam - Ba Lan và chủ động hoạch định cho tương lai. Năm 2025, hai nước kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao - dấu mốc cho thấy sự bền bỉ của một mối quan hệ được xây dựng trên nền tảng tin cậy, tôn trọng và thấu hiểu lẫn nhau.

Các chuyến thăm cấp cao, trong đó có chuyến thăm chính thức Ba Lan của Thủ tướng Phạm Minh Chính trong năm 2025, đã tạo thêm xung lực chính trị quan trọng, mở ra nhiều cơ hội hợp tác. Sau Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, Đại sứ bày tỏ tin tưởng quan hệ hai nước sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động, hai nước cần cập nhật ưu tiên hợp tác và thúc đẩy các nội dung thực chất hơn. Ba trụ cột truyền thống - văn hóa, giáo dục và kinh tế - tiếp tục giữ vai trò nền tảng, bảo đảm tính liên tục và chiều sâu chiến lược cho quan hệ hai nước.

Từ góc độ kinh tế, Ba Lan theo dõi sát các định hướng phát triển của Việt Nam. Với kinh nghiệm gần bốn thập niên cải cách kinh tế - xã hội, Ba Lan cho rằng hai nước đang đối diện những thách thức tương đồng như chuyển đổi xanh, đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, phát triển kinh tế tri thức, giao thông điện hóa và bảo đảm an ninh mạng.

Đại sứ bày tỏ ấn tượng trước mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số mỗi năm của Việt Nam cùng các chiến lược phát triển tham vọng. Theo bà, điều này đồng nghĩa với việc tạo thêm việc làm, ứng dụng công nghệ mới và chuẩn bị tốt hơn cho lực lượng lao động, đặc biệt là sinh viên và người trẻ.

Đại sứ đánh giá Việt Nam có nhiều điểm tương đồng với Ba Lan trong giai đoạn chuyển đổi trước đây như dân số năng động và chi phí lao động cạnh tranh. Tuy nhiên, để tiến xa hơn, cần tạo ra nhiều công việc có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thương mại song phương năm 2025 đạt hơn 6 tỷ USD, trong đó Việt Nam xuất siêu sang Ba Lan với các mặt hàng chính là dệt may, điện tử và thực phẩm.

Đầu tư của Ba Lan tại Việt Nam tăng rõ rệt so với hai thập niên trước, trong đó nổi bật là một doanh nghiệp dược phẩm định hướng xây dựng Việt Nam thành trung tâm sản xuất sản phẩm cao cấp. Doanh nghiệp Ba Lan có thế mạnh trong thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm và đang quan tâm tới cảng biển, logistics.

Theo Đại sứ, mục tiêu trước mắt là thúc đẩy thêm nhiều doanh nghiệp Ba Lan hiện diện tại Việt Nam. Để hiện thực hóa điều đó, môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và dễ dự báo là yếu tố then chốt, cùng với cải cách thủ tục, mở rộng miễn thị thực và chính sách ưu đãi phù hợp.

Ba Lan cũng nhìn thấy dư địa hợp tác trong chính phủ điện tử và dịch vụ số, dựa trên kinh nghiệm triển khai nền tảng mObywatel từng được Liên Hợp Quốc vinh danh về quản trị số. Đây được xem là lĩnh vực hai bên có thể tăng cường trao đổi và hợp tác thực chất hơn.

Giáo dục, văn hóa và con người - trụ cột bền vững

“Giáo dục là xương sống của quan hệ hai nước. Khi nói đến giáo dục là nói đến văn hóa, ngôn ngữ và hợp tác khoa học - công nghệ,” Đại sứ Joanna Skoczek nhấn mạnh.

Ba Lan từng đào tạo hàng nghìn sinh viên Việt Nam, nhiều người trong số họ sau khi trở về đã đảm nhiệm các vị trí quan trọng trong bộ máy nhà nước và các lĩnh vực chuyên môn. Theo Đại sứ, chính những thế hệ này đã góp phần làm sâu sắc thêm quan hệ song phương.

Đại sứ cho rằng “các cựu sinh viên và những người am hiểu ngôn ngữ, văn hóa Ba Lan được xem là tài sản quý giá” bởi những trải nghiệm song phương như học tập, kinh doanh, làm việc tại hai nước… trở thành sợi dây gắn kết bền chặt. Vì vậy, Đại sứ quán Ba Lan cam kết tiếp tục đóng vai trò kết nối và hỗ trợ các hoạt động giao lưu.

Trong lĩnh vực văn hóa, Đại sứ bày tỏ tin tưởng vào sức mạnh của ngôn từ và văn học. Hiện có khoảng 120 đầu sách Ba Lan được dịch sang tiếng Việt, từ các tác phẩm kinh điển thế kỷ XIX đến các ấn phẩm đương đại, trong đó có tác phẩm của các nhà văn đoạt giải Nobel Văn học.

Việc thúc đẩy học và giảng dạy tiếng Ba Lan tại Việt Nam được xem là ưu tiên quan trọng. Các khóa học đã được triển khai tại một số cơ sở, trong đó có Trường Đại học Hà Nội. Phía Ba Lan mong muốn mở rộng các Trung tâm Ba Lan học với sự hỗ trợ của Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Ba Lan cùng Cơ quan Trao đổi Học thuật Quốc gia Ba Lan.

Hợp tác giáo dục còn thể hiện qua các chương trình nghiên cứu chung trong nhiều lĩnh vực như địa chất, dữ liệu lớn, tâm lý học. Một số mối quan hệ hợp tác đã hình thành từ những năm 1980, tiêu biểu là giữa Đại học Khoa học và Công nghệ AGH và Trường Đại học Mỏ - Địa chất trong lĩnh vực khoa học trái đất và công nghệ khai khoáng.

Ngoài ra, giao lưu văn hóa tiếp tục được làm mới qua các sự kiện nghệ thuật, chương trình biểu diễn và của nghệ sĩ Ba Lan tại Việt Nam.

Trong lĩnh vực bảo tồn di sản, Đại sứ nhắc tới kiến trúc sư người Ba Lan Kazimierz Kwiatkowski, tên thường gọi là Kazik - người có đóng góp vô cùng quan trọng trong trùng tu Mỹ Sơn, Huế và Hội An. Theo bà, di sản hợp tác ấy có thể tiếp tục được phát huy trong bối cảnh hiện nay.

Cộng đồng người Việt Nam tại Ba Lan cũng là cầu nối quan trọng, góp phần thúc đẩy giao lưu giáo dục, văn hóa và kinh doanh giữa hai nước.

Từ trụ sở Đại sứ quán tại phường Ba Đình - địa điểm do Chủ tịch Hồ Chí Minh lựa chọn - Đại sứ Joanna Skoczek xem Hà Nội là đối tác trung tâm trong nhiều hoạt động văn hóa và giáo dục. Với bà, vị trí ấy không chỉ thuận lợi về địa lý mà còn mang ý nghĩa biểu tượng, nhắc nhớ về chiều sâu lịch sử và sự trân trọng mà hai dân tộc dành cho nhau.

Quan hệ Việt Nam - Ba Lan đang bước vào giai đoạn phát triển mới, được nâng đỡ bởi nền tảng bền chặt của giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân suốt nhiều thập niên. Chính chiều sâu gắn kết ấy tạo nên sức sống lâu dài và khả năng thích ứng cho quan hệ song phương, đồng thời làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác trong thời gian tới.