Phát huy vai trò của tuổi trẻ trong đổi mới tuyên truyền, phổ biến pháp luật
Đưa pháp luật đến gần hơn với đời sống đòi hỏi những cách thức truyền tải linh hoạt, phù hợp với từng nhóm công chúng. Bằng sự năng động và khả năng nắm bắt xu hướng, người trẻ đang góp phần làm mới hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua mạng xã hội và những sản phẩm truyền thông sáng tạo. Tuy nhiên, đằng sau sự hấp dẫn của những cách thể hiện mới là yêu cầu bảo đảm tính chính xác, tránh để việc đơn giản hóa nội dung làm sai lệch tinh thần của các quy định pháp luật.
Không chỉ tuyên truyền pháp luật trên giảng đường
Từ hoạt động quản lý nhà nước, sản xuất, kinh doanh cho đến những giao dịch và sinh hoạt dân sinh thường ngày, pháp luật hiện diện trong hầu hết các hoạt động của đời sống xã hội. Tuy nhiên, không phải ai cũng có đủ kiến thức để nhận diện và hiểu đúng những quy định pháp luật đang điều chỉnh chính các hoạt động ấy. Với hệ thống thuật ngữ và quy định mang tính chuyên môn cao, pháp luật đôi khi trở thành lĩnh vực khó tiếp cận đối với những người không được đào tạo chuyên sâu.
Khoảng cách giữa ngôn ngữ pháp lý và khả năng tiếp nhận thông tin đã đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách thức phổ biến, giáo dục pháp luật, giúp các quy định không chỉ tồn tại trên văn bản mà còn thực sự đi vào nhận thức và đời sống của mỗi người.
Thực tế, việc thiếu hiểu biết pháp luật có thể khiến người dân gặp khó khăn khi thực hiện các quyền, nghĩa vụ của mình, thậm chí trở thành nạn nhân của các hành vi lừa đảo. Vì vậy, phổ biến, giáo dục pháp luật không chỉ là truyền đạt quy định, mà còn là giúp người dân biết tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Và nhiệm vụ ấy không thể chỉ trông chờ vào giờ giảng trong nhà trường.
Tại một số cơ sở đào tạo luật hiện nay đã chủ động mở rộng hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật ra ngoài giảng đường, với sự tham gia của tổ chức Đoàn, Hội, câu lạc bộ và chính sinh viên. Đó có thể là chương trình tuyên truyền về an toàn giao thông, phòng, chống ma túy, cảnh báo thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng, hay các cuộc thi tìm hiểu pháp luật. Mỗi hoạt động như vậy lại là một cơ hội để kiến thức chuyên môn đến với cộng đồng bằng hình thức gần gũi hơn.
ThS Ngô Văn Linh, Bí thư Liên chi đoàn, giảng viên Khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, muốn tuyên truyền hiệu quả cần đa dạng hóa phương thức, nhất là thông qua các hoạt động do người trẻ tổ chức và không gian số. Theo thầy Linh, báo chí chính thống vẫn là nguồn thông tin đáng tin cậy, nhưng mạng xã hội, video ngắn và các hoạt động trải nghiệm đang mở thêm những cách tiếp nhận mới. Các chương trình do sinh viên tổ chức hay nội dung trên nền tảng số có thể đến được những nhóm công chúng mà báo chí khó chạm tới. Hai kênh này bổ trợ cho nhau, báo chí và văn bản chính thức cung cấp nguồn thông tin, còn kênh truyền thông của người trẻ đưa thông tin ấy đến người xem bằng hình thức dễ tiếp nhận hơn.
Từ góc độ này, sinh viên, đặc biệt là sinh viên các cơ sở đào tạo luật, giữ một vai trò đáng kể trong phổ biến, giáo dục pháp luật. Họ không chỉ tiếp nhận kiến thức chuyên môn trên giảng đường mà còn trực tiếp đưa kiến thức ấy đến cộng đồng qua hoạt động tuyên truyền, chương trình ngoại khóa và sản phẩm truyền thông. Sự năng động và khả năng nắm bắt xu hướng truyền thông giúp họ đến được với những nhóm công chúng mà văn bản và báo chí khó chạm tới.
“Bắt trend” để lan tỏa pháp luật
Không chỉ tiếp nhận, người trẻ còn chủ động sáng tạo và lan tỏa các xu hướng trên mạng xã hội theo cách riêng. Điều này cũng tạo nên những nét đặc trưng trong hoạt động tuyên truyền pháp luật do chính họ thực hiện.
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của người trẻ là khả năng tận dụng văn hóa mạng xã hội để đưa pháp luật đến gần công chúng. Thay vì chỉ truyền tải quy định bằng những bài viết dài, người trẻ có thể lồng ghép kiến thức pháp luật vào video giải trí, tiểu phẩm hoặc các tiết mục hát, nhảy theo xu hướng đang được quan tâm. Khi yếu tố giải trí trở thành điểm thu hút ban đầu, người xem có thể tiếp nhận thông tin pháp luật một cách tự nhiên hơn, ngay cả khi ban đầu họ không chủ động tìm kiếm những kiến thức này.
Bạn Lê Phú Quang Long, sinh viên Khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công chia sẻ: “Trong các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật, chúng mình luôn cố gắng đưa kiến thức pháp luật đến gần hơn với sinh viên thông qua những hình thức như diễn kịch, đố vui, ca múa nhạc. Từ ý tưởng, âm nhạc đến cách dàn dựng, mỗi chương trình không chỉ cần truyền tải được thông điệp pháp luật mà còn phải thể hiện được sự sáng tạo, năng lượng và tinh thần của người trẻ”.
“Trong một buổi tổ chức tuyên truyền về cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo trên mạng gần đây, chúng mình đã tự đặt câu hỏi cho nhau rằng làm thế nào để khán giả thực sự chú ý đến tiết mục. Cả nhóm cũng không ngại thử những ý tưởng có phần phá cách, như lồng ghép kiến thức pháp luật vào một câu chuyện cổ tích hay xây dựng cả một kịch bản “xuyên không” kỳ ảo. Với chúng mình, mỗi khi thấy khán giả phía dưới bật cười và hào hứng theo dõi, đó đã là một thành công bước đầu. Tuy nhiên, đôi lúc những cách thể hiện này cũng nhận về ý kiến trái chiều từ chính các thầy cô trong trường, cho rằng việc đưa quá nhiều yếu tố hài hước vào tuyên truyền pháp luật có thể khiến nội dung trở nên thiếu nghiêm túc”, Long chia sẻ.
Bên cạnh những hoạt động tuyên truyền trực tiếp, mạng xã hội cũng đang trở thành không gian để nhiều người trẻ phát huy khả năng sáng tạo trong phổ biến kiến thức pháp luật.
Bạn Chu Thị Sao Mai (22 tuổi), cựu sinh viên Trường Đại học Luật Hà Nội, hiện là nhà sáng tạo nội dung tự do trên nền tảng TikTok với những video ngắn chia sẻ kiến thức pháp luật theo cách gần gũi, dí dỏm. Chia sẻ về hành trình của bản thân, Mai cho biết: “Ban đầu, những video mình đăng tải chỉ nhằm mục đích giải trí và lưu giữ kỷ niệm trong thời gian thực tập tại Tòa án. Tuy nhiên, khi nhận được những bình luận thắc mắc về các vấn đề pháp lý, mình nhận ra đây là điều được rất nhiều người quan tâm nhưng không phải ai cũng biết tìm lời giải đáp ở đâu. Vì vậy, mình dần phát triển kênh theo hướng chia sẻ những kiến thức, tình huống pháp luật mà mọi người quan tâm, nhưng vẫn giữ cách thể hiện vui vẻ, mang tính giải trí như ban đầu”.
Dù lấy kiến thức pháp luật làm nội dung chính, các video của Mai vẫn mang màu sắc gần gũi với giới trẻ thông qua việc sử dụng âm nhạc, ngôn ngữ và những xu hướng thịnh hành trên mạng xã hội. Những chủ đề quen thuộc như tình yêu, học đường, trò chơi điện tử hay mua sắm trực tuyến cũng được Mai khai thác để lồng ghép các quy định pháp luật vào những tình huống thực tế. “Mình nhận ra rằng thực tế có rất nhiều người quan tâm đến pháp luật, chỉ là đôi khi những kiến thức ấy được truyền tải theo cách khá khó hiểu, khiến mọi người cảm thấy xa lạ hoặc ngại tìm hiểu”, Mai chia sẻ.
Tuy nhiên, càng đi sâu vào công việc sáng tạo nội dung, Mai càng nhận thức rõ trách nhiệm của bản thân trong việc phổ biến kiến thức pháp luật đến công chúng. Bởi pháp luật là lĩnh vực có tính chuyên môn cao, trong khi thời lượng hạn chế của các video ngắn đôi khi khiến việc truyền tải đầy đủ nội dung gặp không ít khó khăn. Chỉ cần bỏ sót một điều kiện áp dụng hay trường hợp ngoại lệ, nội dung được chia sẻ có thể khiến người xem hiểu sai bản chất của quy định. Điều này càng đáng lưu tâm khi thông tin trên mạng xã hội có khả năng lan truyền nhanh chóng, tiếp cận hàng chục nghìn, thậm chí hàng triệu người.
Dù tuyên truyền, phổ biến pháp luật trong các cơ sở đào tạo hay sáng tạo độc lập, tính chính xác luôn là thứ người truyền tải phải bảo đảm tuyệt đối. Về vấn đề này, ThS Ngô Văn Linh cho rằng: “Tuy có lợi thế về khả năng nắm bắt xu hướng, sử dụng nền tảng số nhưng những hạn chế về kinh nghiệm thực tiễn và kiến thức chuyên môn có thể khiến các bạn sinh viên bỏ sót hoặc truyền tải chưa chính xác một số thông tin pháp luật. Vì vậy, giảng viên như chúng tôi có vai trò đồng hành, định hướng và hỗ trợ sinh viên trong quá trình xây dựng các sản phẩm truyền thông, đặc biệt ở khâu kiểm chứng nội dung và căn cứ pháp lý. Tuy nhiên, sự định hướng ấy không đồng nghĩa với việc áp đặt khuôn mẫu hay hạn chế tính sáng tạo, mà cần tạo điều kiện để sinh viên phát huy thế mạnh của mình trên cơ sở bảo đảm tính chính xác và chuẩn mực pháp lý”.
Còn đối với những nhà sáng tạo nội dung tự do như Sao Mai, trách nhiệm ấy trước hết thể hiện ở sự cẩn trọng trong quá trình lựa chọn và truyền tải thông tin. Mai nhấn mạnh: “Dù video mang tính chất vui vẻ, nhưng mình vẫn phải thận trọng rà soát từng văn bản pháp lý liên quan để chắc chắn kiến thức mình đưa đến là chuẩn xác. Theo mình, cách diễn đạt có thể đơn giản hóa để dễ tiếp cận, nhưng không được đơn giản hóa đến mức làm sai bản chất pháp lý của vấn đề”. Theo Sao Mai, sự hấp dẫn và tính chuyên nghiệp hoàn toàn có thể song hành, song người sáng tạo không nên đánh đổi chất lượng thông tin để chạy theo lượt xem hay những xu hướng nhất thời.
Phổ biến, giáo dục pháp luật không chỉ đòi hỏi nội dung chính xác mà còn cần những cách thức truyền tải phù hợp với từng nhóm công chúng. Khi người trẻ chủ động tham gia bằng chính ngôn ngữ và khả năng sáng tạo của mình, pháp luật có thêm cơ hội hiện diện gần gũi hơn trong đời sống. Tuy nhiên, dù được thể hiện dưới hình thức nào, tính chính xác và giá trị pháp lý vẫn phải là nguyên tắc xuyên suốt của mọi sản phẩm truyền thông.




In bài viết