Pháp và Tây Ban Nha thắt chặt quan hệ trong bối cảnh nhiều sức ép

Củng cố một trục hợp tác trong Liên minh châu Âu

Đây là chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên của một Tổng thống Pháp tới Tây Ban Nha kể từ năm 2009, sau nhiều lần kế hoạch được điều chỉnh. Chương trình chuyến thăm bao gồm các cuộc gặp với Quốc vương Felipe VI, Thủ tướng Pedro Sánchez, Diễn đàn Thương mại và Đầu tư Tây Ban Nha - Pháp cùng một loạt hoạt động tập trung vào công nghệ, năng lượng và hợp tác châu Âu.

Về ý nghĩa song phương, chuyến thăm là dịp để Paris và Madrid tiếp tục cụ thể hóa khuôn khổ hợp tác được hai bên thúc đẩy trong những năm gần đây.

Tại Hội nghị thượng đỉnh Pháp - Tây Ban Nha ở Barcelona vào tháng 1/2023, hai nước đã ký Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác, với mục tiêu tạo một khuôn khổ pháp lý lâu dài cho quan hệ song phương và tăng cường phối hợp trong các vấn đề châu Âu. Khi đó, Thủ tướng Sánchez nhấn mạnh rằng hiệp ước không chỉ củng cố quan hệ giữa hai nước, mà còn hướng tới tăng cường dự án chung của châu Âu.

Tuy nhiên, chính hiệp ước này lại trở thành một trong những điểm đáng chú ý nhất của chuyến thăm lần này. Ngày 29/9, Thượng viện Tây Ban Nha đã bác việc phê chuẩn hiệp ước. Tranh luận tập trung vào điều khoản cho phép bộ trưởng của một nước tham dự các cuộc họp Hội đồng Bộ trưởng của nước kia theo cơ chế luân phiên. Chính phủ Tây Ban Nha ủng hộ việc phê chuẩn, trong khi lực lượng đối lập đặt vấn đề về cách diễn giải điều khoản nói trên.

Ở cấp độ châu Âu, sự gần gũi giữa Pháp và Tây Ban Nha có ý nghĩa rộng hơn quan hệ song phương. Hai nước đều có vai trò quan trọng trong các cuộc thảo luận của Liên minh châu Âu (EU) về năng lượng, quốc phòng, chính sách công nghiệp, chuyển đổi số, di cư và vị thế chiến lược của EU.

Tây Ban Nha đồng thời đang thúc đẩy vai trò lớn hơn trong các vấn đề an ninh và quốc phòng của châu Âu, trong đó có năng lực giám sát không gian và hệ thống liên lạc vệ tinh an toàn. Madrid cũng khẳng định cam kết với IRIS, chương trình của EU nhằm tăng cường khả năng kết nối an toàn và năng lực công nghệ của châu Âu.

Vì vậy, không gian trở thành một lĩnh vực hợp tác có tính biểu tượng. Việc Tổng thống Macron thăm Trung tâm Vệ tinh của EU tại Torrejón de Ardoz không chỉ gắn với năng lực công nghệ, mà còn phản ánh sự thay đổi trong cách châu Âu nhìn nhận các hạ tầng chiến lược. Vệ tinh ngày càng liên quan trực tiếp tới thông tin liên lạc, quan sát Trái đất, định vị, quốc phòng và khả năng ứng phó với các rủi ro đối với hạ tầng thiết yếu.

Ngày 29/9, Cơ quan Quốc phòng châu Âu cũng thông báo 15 nước EU đã thống nhất cơ chế chia sẻ dữ liệu về hoạt động và vật thể trong quỹ đạo nhằm cải thiện khả năng nhận thức tình hình trong không gian. Pháp, Đức, Tây Ban Nha và Italy nằm trong nhóm các nước hiện có năng lực đáng kể trong lĩnh vực này.

Điều đó đặt chuyến thăm Tây Ban Nha của Tổng thống Macron trong một chương trình nghị sự rộng hơn, không chỉ củng cố quan hệ Pháp - Tây Ban Nha, mà còn tăng cường phối hợp giữa hai nước trong quá trình EU tìm kiếm năng lực tự chủ về công nghệ, năng lượng và quốc phòng.

Những thỏa thuận và tuyên bố chung trong các lĩnh vực năng lượng, chống thông tin sai lệch, chống buôn bán ma túy trên các tuyến đường biển và hợp tác công nghệ cho thấy phạm vi của quan hệ song phương đang được mở rộng từ các vấn đề truyền thống sang những lĩnh vực có tính xuyên biên giới và liên quan trực tiếp đến khả năng chống chịu của châu Âu.

Từ chương trình nghị sự EU đến sức ép xã hội trong nước

Tuy nhiên, bối cảnh xã hội trong chuyến thăm cũng đặt ra câu hỏi là làm thế nào để những mục tiêu về chủ quyền công nghệ, an ninh và năng lực chiến lược của châu Âu được kết nối với những vấn đề trực tiếp của đời sống người dân?

Câu hỏi này đặc biệt rõ tại Tây Ban Nha. Chỉ vài ngày trước chuyến thăm, các cuộc biểu tình quy mô lớn đã diễn ra tại Madrid và nhiều thành phố khác sau vụ trục xuất một phụ nữ 87 tuổi, María del Carmen Abascal, khỏi căn hộ nơi bà đã sống hơn 70 năm.

Vụ việc trở thành tâm điểm của các cuộc tranh luận về giá thuê nhà, bảo vệ người thuê và tình trạng thiếu nhà ở có giá phù hợp. Khoảng 25.000 người, theo ước tính của cơ quan đại diện Chính phủ tại Madrid, đã tham gia cuộc biểu tình ngày 26/9.

Reuters dẫn các ước tính cho thấy Tây Ban Nha đang thiếu khoảng 750.000 căn nhà và mức thiếu hụt có thể vượt 1 triệu căn vào năm 2028 nếu nguồn cung không được cải thiện. Những người biểu tình yêu cầu tăng cường bảo vệ người thuê, hạn chế các trường hợp trục xuất mà không có phương án nhà ở thay thế và có thêm các biện pháp kiểm soát thị trường cho thuê.

Tại Pháp, sức ép xã hội trong cùng thời điểm lại tập trung vào ngân sách, tiền lương và dịch vụ công. Ngày 29/9, công chức và học sinh trên cả nước tham gia đình công, biểu tình phản đối kế hoạch ngân sách năm 2027.

Các tổ chức công đoàn phản đối những biện pháp cắt giảm chi tiêu và đề xuất đóng băng tiền lương khu vực công; trong khi Chính phủ cho rằng điều chỉnh ngân sách là cần thiết trong bối cảnh thâm hụt tài chính ở mức cao. Hàng trăm trường trung học bị ảnh hưởng bởi các hoạt động phản đối của học sinh, trong khi nhiều nhóm lao động công cộng cũng tham gia đình công.

Như vậy, vào đúng thời điểm Tổng thống Macron tới Madrid để thảo luận về tương lai châu Âu, nước Pháp cũng đang chứng kiến những tranh luận gay gắt về cách phân bổ nguồn lực công.

Đây không phải là những vấn đề hoàn toàn giống nhau, nhưng cùng cho thấy những thách thức khá tương đồng đối với các chính phủ châu Âu: vừa phải xử lý những yêu cầu dài hạn về năng lực cạnh tranh, quốc phòng, công nghệ và chuyển đổi năng lượng; vừa phải đáp ứng những nhu cầu trước mắt về thu nhập, nhà ở và dịch vụ công.

Vì thế, chuyến thăm Tây Ban Nha của Tổng thống Macron diễn ra ở giao điểm giữa hai tầng của chính trị châu Âu. Một tầng là quan hệ giữa các chính phủ và những nỗ lực định hình năng lực chiến lược của EU; tầng còn lại là những yêu cầu xã hội đang được thể hiện qua nghị trường, các cuộc thương lượng chính sách và cả đường phố.