Liên hợp quốc kêu gọi Mỹ và Iran “kiềm chế tối đa”

BBC ngày 13-7 dẫn tuyên bố của Tổng thư ký LHQ cảnh báo rằng việc quay trở lại chiến sự toàn diện sẽ dẫn đến "những hậu quả thảm khốc", và rằng việc khôi phục "quyền tự do hàng hải hoàn toàn" ở eo biển Hormuz là hết sức cần thiết.

Tuyên bố của ông Guterres được đưa ra trong bối cảnh các lực lượng Mỹ và Iran liên tục trao đổi các cuộc tấn công dữ dội bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) qua đêm 12 sang ngày 13-7. Bộ chỉ huy Trung tâm (CENTCOM) của Mỹ cho biết đã huy động cả chiến đấu cơ, tàu chiến và UAV tự sát để tấn công các hệ thống phòng không, các địa điểm ra-đa ven biển, các cơ sở phóng tên lửa và UAV, cùng các tàu nhỏ của Iran. Trong khi Tehran tuyên bố đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào các cơ sở quân sự Mỹ ở Bahrain và Kuwait, phá hủy các hệ thống ra-đa ở Oman, tấn công các bể chứa nhiên liệu và kho đạn dược tại căn cứ không quân Prince Hassan ở Jordan.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei đã lên tiếng chỉ trích những phát ngôn của Tổng thư ký LHQ. Theo ông Baghaei, các cuộc tấn công của Iran vào các căn cứ của Mỹ trong khu vực là "một hành động chính đáng và hợp pháp thực hiện quyền tự vệ vốn có của nước này theo luật quốc tế". Ông Baghaei cũng kêu gọi người đứng đầu LHQ thúc giục các nước trong khu vực ngừng cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ của họ "làm bàn đạp cho các hành động gây hấn chống lại Iran". Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran nhấn mạnh, chừng nào Washington còn "tiếp tục vi phạm các cam kết của mình, thì Cộng hòa Hồi giáo Iran cũng sẽ không thực hiện các nghĩa vụ mà họ đã đảm nhận".

Lo ngại trước căng thẳng leo thang, Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại và an ninh của Liên minh châu Âu (EU) kiêm Phó chủ tịch Ủy ban châu Âu Kaja Kallas cho biết các quan chức EU sẽ gặp gỡ các quốc gia vùng Vịnh để thảo luận về an ninh trong khu vực. Theo bà Kallas, các bộ trưởng ngoại giao EU sẽ thảo luận xem "EU có thể gửi thông điệp gì rằng eo biển Hormuz phải được mở cửa, quyền tự do hàng hải phải được tôn trọng, không thể có khoản lệ phí nào cho việc đi lại qua tuyến đường này".

Al Jazeera cho hay, Iran đã cảnh báo chống lại bất kỳ sự can thiệp "nước ngoài" nào vào vùng Vịnh sau khi một số quốc gia châu Âu đề xuất triển khai lực lượng hải quân để bảo đảm hoạt động vận chuyển thương mại qua eo biển quan trọng này. Trang tin cũng dẫn tuyên bố của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết, “cách duy nhất” để khôi phục giao thông hàng hải bình thường qua eo biển Hormuz là “chấm dứt sự can thiệp quân sự của Mỹ” vào tuyến đường thủy này, đồng thời cảnh báo rằng "sự can thiệp tiếp diễn có thể dẫn đến những sự cố lớn hơn trong ngành dầu khí toàn cầu".

Theo Bộ Ngoại giao Iran, Tehran đang tìm cách thiết lập một cơ chế chung với Muscat để quản lý giao thông qua eo biển Hormuz, tuy nhiên việc Mỹ gây áp lực với Oman “đã cản trở” các cuộc thảo luận đó, và rằng với tư cách là một quốc gia ven biển, Iran “có cả quyền và trách nhiệm thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia”.

Trong một thông báo đưa ra cùng ngày, Washington tuyên bố các lực lượng của Mỹ đã được bố trí để bảo vệ tự do hàng hải bất chấp những gì được cho là "sự gây hấn, quấy rối, đe dọa và tuyên bố tùy tiện" từ Iran. "Iran không kiểm soát eo biển Hormuz. Giao thông vẫn thông suốt", thông báo cho biết. Trung tâm Thông tin hàng hải liên hợp do Hải quân Mỹ dẫn đầu nhấn mạnh, bất chấp mối đe dọa an ninh nghiêm trọng, tuyến đường phía Nam "mở rộng" gần Oman vẫn khả dụng cho giao thông hai chiều. Phía Mỹ cho hay, khoảng 20 tàu đã được hộ tống qua eo biển trong 24 giờ qua, mặc dù các trang web theo dõi tàu thuyền cho thấy rất ít tàu di chuyển qua đây.

Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc "những tuyên bố của Mỹ về việc hộ tống các tàu thương mại chính là bằng chứng cho thấy quyết tâm của Washington trong việc duy trì tình trạng bất ổn trong khu vực".