Điện hạt nhân - trụ cột chiến lược năng lượng trong dài hạn

Chính phủ Anh ngày 13-3 đã công bố kế hoạch đẩy nhanh phát triển điện hạt nhân. Theo The Guardian, những thay đổi về quy định quản lý điện hạt nhân sẽ được thực hiện trong năm nay, tạo ra “lợi ích kép cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng quan trọng đồng thời bảo vệ thiên nhiên và môi trường”.

Kể từ khi cuộc xung đột Nga-Ukraine bùng phát, Anh đã chuyển hướng tập trung củng cố năng lực điện hạt nhân với lý do bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời đối mặt với thực tế nhiều nhà máy điện hiện nay đã tiệm cận cuối vòng đời vận hành. Tình hình xung đột gần đây giữa Mỹ, Israel và Iran càng khiến giá dầu và khí đốt tăng mạnh, qua đó tiếp thêm động lực để Chính phủ Anh mở rộng phát triển điện hạt nhân.

Theo Bộ trưởng An ninh năng lượng và Net Zero Anh Ed Miliband, cuộc xung đột hiện nay tại Trung Đông cho thấy London cần tiến xa hơn và nhanh hơn trong việc xây dựng nguồn năng lượng sạch cần thiết để thoát khỏi sự phụ thuộc vào các thị trường nhiên liệu hóa thạch đầy biến động và bảo đảm an ninh năng lượng cho đất nước.

Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Anh Rachel Reeves khẳng định, để xây dựng khả năng phục hồi quốc gia, thúc đẩy an ninh năng lượng và mang lại tăng trưởng kinh tế, Anh cần năng lượng hạt nhân. “Đó là lý do tại sao chúng tôi đang cải tổ hệ thống, loại bỏ các hướng dẫn, quy tắc và quy định trùng lặp hoặc quá phức tạp đã kìm hãm tham vọng hạt nhân của Anh”, Bộ trưởng Rachel Reeves nhấn mạnh.

Chính phủ Anh cho biết trọng tâm của kế hoạch là hướng tới một khuôn khổ quản lý cân bằng và phù hợp hơn, tập trung vào những nguy cơ thực sự, dựa trên bằng chứng và được thiết kế để bảo vệ thiên nhiên cũng như đa dạng sinh học một cách hiệu quả. Kế hoạch dự kiến sẽ giúp giảm chi phí và thời gian thực hiện các dự án hạt nhân mới mà không ảnh hưởng đến an toàn và bảo vệ môi trường.

Trong nhiều năm qua, Chính phủ Anh kỳ vọng khu vực tư nhân sẽ xây dựng một loạt nhà máy điện hạt nhân mới tại Anh. Tuy nhiên, dự án Hinkley Point C, nhà máy điện hạt nhân thế hệ mới đầu tiên được xây dựng ở “đảo quốc sương mù” kể từ năm 1995, đã chậm tiến độ khoảng một thập kỷ và đội chi phí thêm hàng tỷ bảng Anh. Trong khi đó, dự án Sizewell C tại Suffolk mới chỉ vừa bắt đầu. Hiện Anh nằm trong nhóm các quốc gia có giá năng lượng cao nhất châu Âu, phần lớn do phụ thuộc vào khí đốt tự nhiên. Các chuyên gia cho rằng việc đơn giản hóa quy định quản lý, trong đó có cải tổ một số quy trình đánh giá tác động đến môi trường, dự kiến sẽ tạo cú hích lớn cho ngành năng lượng hạt nhân tại Anh.

Sự trỗi dậy của ngành công nghiệp hạt nhân xuất hiện trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến nhiều bất ổn, từ xung đột tại Trung Đông đến những căng thẳng giữa các cường quốc, bên cạnh sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) làm gia tăng nhu cầu sử dụng năng lượng cho các trung tâm dữ liệu lớn. Tại Pháp, chính phủ nước này đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng thêm các lò phản ứng điều áp châu Âu (EPR) thế hệ mới nhằm củng cố vai trò của năng lượng hạt nhân trong hệ thống năng lượng quốc gia. 6 lò EPR mới đã được phê duyệt, đồng thời Paris cũng đang xem xét xây dựng thêm 8 lò khác trong tương lai. Theo Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, quốc gia này đặt mục tiêu trở thành “mũi nhọn” của làn sóng phục hưng hạt nhân trên toàn cầu.

Tại hội nghị thượng đỉnh quốc tế về năng lượng hạt nhân tổ chức mới đây ở Boulogne (Pháp), Tổng thống Emmanuel Macron đã nhấn mạnh năng lượng nguyên tử không chỉ giúp các quốc gia tăng cường độc lập năng lượng mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tác động từ những biến động địa chính trị. Ông cho rằng việc khôi phục và phát triển điện hạt nhân có thể giúp các nền kinh tế ổn định hơn trước các cú sốc năng lượng toàn cầu.

Tuy nhiên, tham vọng phục hưng điện hạt nhân cũng đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là vấn đề tài chính. Chi phí xây dựng các nhà máy điện hạt nhân mới thường rất lớn và có thời gian triển khai kéo dài. Bên cạnh đó, điện hạt nhân tiếp tục đối mặt với sự phản đối từ một số tổ chức môi trường vốn cho rằng năng lượng hạt nhân không phải là giải pháp nhanh chóng để thay thế nhiên liệu hóa thạch, đồng thời cảnh báo về những rủi ro liên quan đến an toàn và chất thải phóng xạ.