Càng quen càng lèn cho đau

Những diễn biến mới có phần hài hước nhiều hơn bi kịch. Sau khi Thủ tướng Canada Mark Carney có chuyến thăm Trung Quốc rất thành công, Tổng thống Donald Trump dọa sẽ áp thuế quan bảo hộ thương mại 100% đối với hàng hóa của Canada xuất khẩu vào thị trường Mỹ nếu Canada ký kết thỏa thuận thương mại tự do với Trung Quốc.

Tiếp đó là việc ông Donald Trump dọa không cho khánh thành chiếc cầu kết nối Canada với Mỹ. Tổng thống Mỹ đòi phía Canada phải để cho phía Mỹ sở hữu một nửa cây cầu này mặc dù chi phí xây dựng hơn 6 tỷ USD hoàn toàn do phía Canada đảm trách. Ông Donald Trump cho rằng, cây cầu này giúp Canada được lợi nhiều từ giao thương với Mỹ hơn là ngược lại.

Mới đây nhất, ông Donald Trump còn dọa rút nước Mỹ ra khỏi hiệp định thương mại tự do giữa Mỹ, Canada và Mexico (USMCA) mà chính ông đã ký kết ở nhiệm kỳ trước. Hồi đó, ông Donald Trump dùng USMCA để thay thế Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFA) giữa Mỹ, Canada và Mexico. Điều khôi hài là ông Donald Trump phủ định chính mình khi dọa hủy bỏ USMCA.

Những diễn biến trên cho thấy hai điều. Thứ nhất, mối quan hệ giữa Mỹ và Canada hiện rất không ổn và có vẻ như càng ngày càng thêm không ổn cho dù hai nước là láng giềng có chung biên giới, cùng thuộc khối phương Tây, cùng trong liên minh quân sự Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và vốn có quan hệ truyền thống tốt đẹp. Thứ hai, Tổng thống Donald Trump liên tiếp tìm lý do này hay cớ khác, kiếm chuyện này hay viện vụ việc khác để gây hiềm khích với phía Canada. Xem ra trong chính trị thế giới và quan hệ quốc tế, quan hệ dẫu thân quen và gần gũi với nhau đến mấy thì cũng vẫn tồn tại chuyện bên này chèn ép bên kia.

Tổng thống Donald Trump hành xử như vậy với Canada vì muốn khuất phục Canada theo hướng có lợi cho mình về đối nội cũng như đối ngoại và vì không thân thiện với cá nhân Thủ tướng Canada Mark Carney. Từ khi lên cầm quyền ở Canada đến nay, ông Mark Carney vừa nhu, vừa cương với ông Donald Trump, thể hiện bản lĩnh chứ không chịu khuất phục ông Donald Trump hay để bị lép vế trước người này. Đặc biệt, ông Mark Carney đã tận dụng bài phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế thế giới tổ chức ở Davos (Thụy Sĩ) vừa qua để làm cuộc phản bác toàn diện quan điểm chính sách cầm quyền của Tổng thống Donald Trump mà không nêu đích danh người này khiến ông Donald Trump hậm hực vô cùng cho dù không thể công khai phản bác. Không có gì là khó hiểu khi Tổng thống Donald Trump gây khó khăn và khó xử cho Thủ tướng Canada Mark Carney thông qua gia tăng căng thẳng và làm khó cho nước này.

Chủ thuyết "Nước Mỹ trước hết" được ông Donald Trump thực thi với tất cả các quốc gia trên thế giới, nhưng kết quả thực thi nó với hai quốc gia láng giềng chung biên giới với Mỹ là Canada và Mexico lại cần thiết và quan trọng hơn cả. Ông Donald Trump muốn Canada trở thành bang thứ 51 của nước Mỹ và triển khai quân đội Mỹ ở Mexico với chiêu bài chống ma túy và nhập cư bất hợp pháp. Cả hai điều này đều bất khả thi đối với ông Donald Trump. Vì thế, người này phải gây chuyện với Canada và Mexico theo cách khác, phải kiếm cớ khi thiếu vắng cớ để tận dụng.

Nhiều người cho rằng, nếu không khuất phục được Canada và Mexico thì Tổng thống Donald Trump sẽ bị hoài nghi về năng lực hiện thực hóa cam kết ở bên trong nước Mỹ và không thể tạo dựng được hiệu ứng răn đe ở bên ngoài nước Mỹ. Làm găng với Canada và với ông Mark Carney còn là cách ông Donald Trump ngăn ngừa Canada liên kết với các đối tác bên ngoài, đặc biệt là Trung Quốc và Liên minh châu Âu (EU), cũng như khích lệ các quốc gia khác liên thủ đối phó ông Trump.