Hướng dẫn thêm về kế toán, thuế với hộ kinh doanh

Bà Nguyễn Thu Hồng mở cửa hàng buôn bán tạp hóa trên phố Lý Nam Đế, phường Hoàn Kiếm (TP Hà Nội) từ nhiều năm nay. Trước đây, bà vẫn đóng thuế môn bài ở mức 1 triệu đồng/năm và thuế khoán hơn 700.000 đồng/tháng. Trao đổi với chúng tôi, bà Hồng cho biết đã nắm được thông tin về các chính sách thuế mới nhưng chưa thấy cơ quan thuế tổ chức họp thông báo hay có hướng dẫn cụ thể nên chưa biết thực hiện thế nào. “Những năm trước, cứ đầu năm là ngành thuế tổ chức họp để thông báo nội dung quan trọng trong năm. Thuế tháng thì tôi vào phần mềm eTaxMobile để đóng, rất thuận tiện. Còn năm nay, đến thời điểm này (ngày 7-1), tôi vẫn chưa thấy thông báo gì về thuế để đóng. Hướng dẫn mới về kế toán tôi cũng đã xem nhưng thấy quá khó để thực hiện, nếu phải thuê người làm kế toán nữa thì không còn lãi”, bà Hồng nói thêm.

Tìm hiểu thêm tại các hộ kinh doanh trên phố Lý Nam Đế, phố Phùng Hưng (phường Hoàn Kiếm) và đường Cổ Bi (xã Gia Lâm), chúng tôi cũng nhận được chia sẻ tương tự và mong muốn cơ quan chức năng hướng dẫn thêm để thực hiện đúng quy định, yên tâm buôn bán. Anh Nguyễn Văn Đức, chủ cửa hàng sửa chữa, buôn bán xe máy cũ trên đường Cổ Bi chia sẻ, anh cảm thấy khá lo lắng trước những quy định mới về thuế vì đã quen với việc nộp thuế khoán, nhưng sẽ chấp hành nghiêm các quy định. Tuy nhiên, anh Đức băn khoăn: “Từ trước tới nay, tôi quen sửa xe chứ sổ sách kế toán thì tôi chưa làm bao giờ, người thân cũng không ai biết. Hơn nữa, cơ sở nào để xác định ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng/năm, mức doanh thu làm căn cứ tính thuế, bởi trước đây, phần lớn hộ kinh doanh đều nộp thuế khoán. Việc kê khai thuế phải tiến hành như thế nào? Trường hợp đến cuối năm, doanh thu thực tế chưa đến 500 triệu đồng thì có được hoàn thuế đã nộp hay không? Thủ tục như thế nào? Ngoài ra, các chi phí nào đủ điều kiện khấu trừ, như tôi hiện đang thuê mặt bằng có hợp đồng thì có được khấu trừ không?... Tôi rất mong các cơ quan chức năng hướng dẫn chi tiết để người dân thực hiện đúng, thuận tiện”.

Thông tư số 152/2025/TT-BTC ngày 31-12-2025 của Bộ trưởng Bộ Tài chính có hiệu lực từ ngày 1-1-2026. Thông tư này hướng dẫn ghi sổ kế toán với các trường hợp: Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không chịu thuế giá trị gia tăng (GTGT), không phải nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN); trường hợp nộp thuế GTGT và thuế TNCN theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu; trường hợp nộp thuế GTGT theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu và thuế TNCN trên thu nhập tính thuế; trường hợp có hoạt động thuộc diện chịu các loại thuế khác. Ngoài ra, người đại diện hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thể tự ghi chép sổ sách kế toán hoặc bố trí người làm kế toán hoặc thuê dịch vụ làm kế toán theo quy định của pháp luật. Họ cũng có thể bố trí cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột của mình làm kế toán hoặc bố trí người làm quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ, người được giao nhiệm vụ thường xuyên mua, bán tài sản kiêm nhiệm làm kế toán.

Về sổ kế toán và lưu trữ tài liệu kế toán, cá nhân, hộ kinh doanh được lựa chọn lưu trữ các tài liệu kế toán (hóa đơn, chứng từ kế toán, sổ kế toán...) trên phương tiện điện tử hoặc bằng bản giấy. Thời hạn lưu trữ tài liệu kế toán tối thiểu là 5 năm, đối với thời hạn lưu trữ hóa đơn thì thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế. Ngoài các sổ kế toán hướng dẫn tại Thông tư số 152/2025/TT-BTC, cá nhân, hộ kinh doanh có thể bổ sung thêm các sổ kế toán hoặc sửa đổi lại biểu mẫu các sổ kế toán cho phù hợp với nhu cầu của đơn vị, nhưng phải ghi rõ tên sổ; ngày, tháng, năm lập sổ; họ tên và chữ ký, đóng dấu (nếu có) của cá nhân, hộ kinh doanh.

Ngoài quy định về kế toán và thuế, Luật Quản lý thuế năm 2025 cũng quy định rõ nghĩa vụ sử dụng hóa đơn điện tử của hộ, cá nhân kinh doanh. Theo đó, cá nhân, hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế. Ngược lại, hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm không bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử, nhưng vẫn được khuyến khích áp dụng để thuận tiện trong quản lý, kê khai và đối chiếu dữ liệu. Liên quan đến dự thảo quy định về khai, tính và nộp thuế của hộ kinh doanh, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) kiến nghị nâng ngưỡng doanh thu bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử từ mức 1 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng. VCCI cho rằng, năng lực tài chính và quản trị của hộ kinh doanh ở mức 1 tỷ đồng còn nhiều hạn chế nên bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử sẽ gây nhiều khó khăn.

Chuyển từ thuế khoán sang tự kê khai là bước thay đổi lớn trong quản lý thuế đối với khu vực kinh tế cá thể, hướng tới minh bạch, công bằng và phù hợp hơn với thông lệ quản lý hiện đại. Đây cũng là nền tảng để hộ kinh doanh từng bước tiếp cận mô hình hoạt động bài bản, chuyên nghiệp hơn. Tuy nhiên, là năm đầu tiên thực hiện nên để đạt được các mục tiêu này, rất cần cơ quan quản lý hướng dẫn cụ thể giúp hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh làm quen, dần thực hiện đúng, đầy đủ.