Giải pháp để người tiêu dùng không bị bỏ lại phía sau trong nền kinh tế số

Trong đó, TP nhấn mạnh, phải xây dựng các cơ chế, giải pháp đặc thù nhằm nâng cao năng lực và bảo vệ phúc lợi người tiêu dùng ASEAN; đặc biệt, phải giải quyết được những thách thức trong việc bảo vệ người tiêu dùng phát sinh từ thời đại kỹ thuật số và các xu hướng mới nổi như AI, dữ liệu, công nghệ mới, lừa đảo trực tuyến...

TS Nguyễn Lê Như Lai (ĐH Bách khoa TP Hồ Chí Minh) cho biết, ở giai đoạn hiện nay, kinh tế số, thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn đang làm thay đổi nhanh chóng phương thức sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Một người dân tại có thể chỉ cần vài thao tác trên điện thoại để mua một sản phẩm được bán từ một quốc gia khác. Nhưng khi sản phẩm không đúng cam kết, tiền đã chuyển mà hàng không được giao, hoặc dữ liệu cá nhân bị sử dụng trái phép, việc tìm người chịu trách nhiệm và yêu cầu bồi thường lại không đơn giản.

Vì vậy, câu chuyện bảo vệ người tiêu dùng trong thời đại số không thể chỉ dựa vào các phương thức xử lý truyền thống mà cần một hạ tầng pháp lý và công nghệ tương ứng. Việc nghiên cứu lộ trình thiết lập Mạng lưới, hay gọi là Cổng giải quyết tranh chấp trực tuyến (ODR) của ASEAN để áp dụng đối với TP Hồ Chí Minh - một trung tâm kinh tế, thương mại và công nghệ lớn - càng có ý nghĩa thực tế. Có thể hiểu đơn giản, đây sẽ là một “địa chỉ số” để người tiêu dùng có thể gửi khiếu nại mà không phải đi nhiều cơ quan.

Còn theo TS Nguyễn Văn Hiển (Trường ĐH Công nghệ và Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh), bảo vệ người tiêu dùng cũng phải bắt đầu từ dữ liệu, bảo mật dữ liệu và an toàn không gian mạng. “Do đó, bảo vệ người tiêu dùng không thể tách rời bảo vệ dữ liệu”, TS Hiển xác định. Tuy nhiên, theo Luật sư Lê Huy Hoàng (Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh), dù công nghệ phát triển đến đâu, vẫn không thể bảo vệ người tiêu dùng nếu chính người tiêu dùng thiếu kỹ năng nhận diện rủi ro. Vì vậy, phải giáo dục số và nâng cao năng lực tự bảo vệ của người tiêu dùng.

TS Nguyễn Lê Như Lai đề xuất, các giải pháp trên không nên được triển khai rời rạc mà cần tạo thành một vòng bảo vệ khép kín: phòng ngừa - phát hiện - cảnh báo - giải quyết - rút kinh nghiệm. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với tinh thần của AEC giai đoạn mới: Một cộng đồng ASEAN không chỉ đổi mới về công nghệ mà còn phải xây dựng thị trường công bằng, an toàn và lấy con người làm trung tâm.