Bãi biển Wadden với những cồn cát rộng lớn
Dọc bờ biển Bắc Âu, Biển Wadden liên tục thay đổi diện mạo theo thủy triều. Khi nước dâng, nơi đây hiện lên như một vùng biển rộng lớn với những hòn đảo cát nhô lên giữa mặt nước. Nhưng chỉ vài giờ sau, khi thủy triều rút, một cảnh quan hoàn toàn khác lại lộ diện, với những kênh rạch, bãi cát, đầm lầy nước mặn và những bãi bùn trải dài.
Trải dài hàng trăm dặm dọc bờ biển Hà Lan, Đức và Đan Mạch, Biển Wadden là hệ thống bãi cát và bùn liên triều lớn nhất thế giới. Năm 2009, khu vực này được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới.
Nằm giữa chuỗi đảo kéo dài từ Fanø ở Đan Mạch đến Texel ở Hà Lan, Biển Wadden không chỉ sở hữu cảnh quan đặc biệt mà còn giữ vai trò quan trọng đối với đa dạng sinh học. Đây là điểm dừng chân trên tuyến đường di cư của hàng triệu con chim, đồng thời là môi trường sinh sống của hàng nghìn loài sinh vật biển và thực vật. Hàng trăm nghìn người cũng sinh sống trên các đảo và khu dân cư ven biển thuộc ba quốc gia.
Tuy nhiên, những giá trị tự nhiên và sinh thái này đang đứng trước sức ép ngày càng lớn. Sau 17 năm được công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới, Biển Wadden hiện đối mặt nguy cơ bị đưa vào Danh sách Di sản thế giới đang gặp nguy hiểm của UNESCO.
Cơ quan này bày tỏ lo ngại về tác động tích lũy của nhiều hoạt động đối với di sản, trong bối cảnh ngày càng xuất hiện những dấu hiệu cho thấy hệ sinh thái đang chịu sức ép và suy thoái. Để đánh giá cụ thể tình trạng bảo tồn, UNESCO dự kiến phối hợp với Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) cử phái đoàn đến khu vực vào năm 2027.
Những áp lực đối với Biển Wadden đến từ nhiều phía, bao gồm khai thác khí đốt, khai thác muối, đánh bắt cá, du lịch và cả hoạt động quân sự. Trên đảo Vlieland của Hà Lan, hiện còn có một trường bắn của NATO. Sự hiện diện đồng thời của nhiều hoạt động kinh tế và các mục đích sử dụng khác nhau đang làm gia tăng sức ép lên một hệ sinh thái vốn rất nhạy cảm.
Ông Wouter van der Heij, nhà sinh vật học biển thuộc tổ chức môi trường Waddenvereniging của Hà Lan, cho biết số lượng chim, cá và mức độ đa dạng sinh học trên các bãi bùn đều đang suy giảm. Ông mô tả Biển Wadden là một hệ sinh thái rất dễ bị tổn thương.
Đáng lo ngại hơn, biến đổi khí hậu đang làm trầm trọng thêm những sức ép sẵn có. Mực nước biển dâng kết hợp với hiện tượng sụt lún do khai thác tài nguyên có thể khiến các bãi bùn tiếp tục bị ngập ngay cả khi thủy triều rút. Điều này đồng nghĩa với việc những khu vực kiếm ăn quan trọng của chim di cư có nguy cơ biến mất.
Ông Van der Heij cảnh báo, nếu các bãi bùn không còn khô ráo khi thủy triều xuống, tuyến đường di cư Đông Đại Tây Dương của các loài chim sẽ bị đe dọa, bởi chúng không còn đủ điều kiện để kiếm ăn và hoàn thành hành trình.
Không chỉ đặt ra thách thức đối với hệ sinh thái, những biện pháp bảo tồn Biển Wadden còn tác động trực tiếp đến đời sống của cộng đồng cư dân địa phương. Đây cũng là một trong những vấn đề gây tranh luận khi các quốc gia tìm cách siết chặt hoạt động tại khu vực di sản.
Aant van der Veen, người đã sống cả đời trên đảo Vlieland, nơi có hơn 1.000 cư dân, hiện kinh doanh dịch vụ tổ chức các tour du lịch quanh đảo. Ông lo ngại những hạn chế đối với hoạt động du lịch có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến cộng đồng địa phương. Theo ông, nếu mất đi ngành kinh tế này, người dân trên các đảo có nguy cơ phá sản.
Mối lo ngại càng gia tăng khi đầu năm nay, những bản đồ được lưu hành cho thấy phần lớn khu vực Wadden có thể bị đóng cửa đối với người dân trên đảo và du khách nhằm đáp ứng các mục tiêu bảo tồn. Điều này làm dấy lên câu hỏi về tương lai sinh kế của những cộng đồng đã gắn bó lâu đời với vùng biển.
Trên thực tế, việc bảo tồn Biển Wadden vốn không đơn giản bởi khu vực này được quản lý chung bởi Hà Lan, Đức và Đan Mạch, với nhiều tầng nấc quy định từ cấp địa phương, quốc gia đến châu Âu. Sự khác biệt trong cách thức quản lý và thực thi giữa các bên khiến việc kiểm soát những tác động tích lũy đối với di sản trở thành thách thức.
Trong bối cảnh đó, kế hoạch UNESCO phối hợp với IUCN cử phái đoàn đến đánh giá vào năm 2027 cho thấy những lo ngại về tình trạng bảo tồn Biển Wadden đang được đặt ra nghiêm túc.
Bài toán không chỉ nằm ở việc ngăn chặn suy thoái hệ sinh thái, mà còn ở khả năng dung hòa các mục tiêu bảo tồn với hoạt động kinh tế và sinh kế của cộng đồng địa phương, những người đã gắn bó với vùng biển này qua nhiều thế hệ.





In bài viết