Việc cấp bách, không thể chần chừ

Các dự án cải tạo chung cư cũ đã hoàn thành: Nhà B4, B14 Kim Liên (phường Kim Liên), N3 Nguyễn Công Trứ (phường Hai Bà Trưng) mở ra hy vọng về diện mạo đô thị mới văn minh, hiện đại hơn. Song thực tế cho thấy, hành trình “thay áo mới” cho các khu tập thể, chung cư cũ vẫn còn không ít khó khăn.

“Tiến thoái lưỡng nan” ở nơi cũ

Tại khu tập thể Nguyễn Công Trứ, hình ảnh những dãy nhà cũ kỹ, xuống cấp nghiêm trọng vẫn hiện hữu giữa lòng đô thị. Những bức tường loang lổ, bong tróc, các vết nứt kéo dài từ trần xuống nền, hệ thống điện nước chằng chịt và đã quá niên hạn sử dụng khiến cuộc sống của người dân luôn tiềm ẩn rủi ro.

Bà Nguyễn Thị Sáng (nhà B2 khu tập thể Nguyễn Công Trứ) chia sẻ, điều khiến cư dân lo lắng nhất không phải là sự bất tiện mà là nguy cơ mất an toàn luôn thường trực mỗi ngày. Nhiều hộ gia đình sinh sống qua nhiều thế hệ trong những căn hộ diện tích nhỏ, được cơi nới theo thời gian. Không gian sống ngày càng chật chội, thiếu ánh sáng, trong khi kết cấu công trình ngày một suy yếu. Vào mùa mưa, nhiều căn hộ bị dột mái, thấm tường; còn mùa nắng lại nóng bức, ngột ngạt.

Được biết, khu tập thể Nguyễn Công Trứ là một trong những khu chung cư cũ được lựa chọn thí điểm cải tạo sớm của Hà Nội. Tuy nhiên, do không được triển khai đồng bộ nên đang tồn tại sự tương phản rõ rệt giữa các khối nhà cũ - mới.

Tình trạng xuống cấp cũng diễn ra tại khu tập thể Quỳnh Mai. Khu tập thể này được xây dựng từ những năm 60 của thế kỷ trước gây ra rất nhiều bất tiện cho người dân như: Nhà vệ sinh không khép kín, 10 gia đình sử dụng chung 1 nhà vệ sinh; hành lang bị lấn chiếm làm nơi sinh hoạt, hệ thống cấp thoát nước hư hỏng... Ông Trần Duy Hùng (nhà C5 khu tập thể Quỳnh Mai) chia sẻ, khu tập thể thường xuyên bị ngập khi có mưa lớn. Không chỉ vậy, các căn hộ đều bị ẩm dột do nước ngấm từ tầng này xuống tầng khác. Người dân tại đây cho biết, thông tin về việc thực hiện cải tạo lại khu tập thể đã được nhắc đến nhiều năm nhưng vẫn chưa có chuyển biến rõ ràng, khiến họ phải sống trong tâm lý chờ đợi xen lẫn lo lắng kéo dài.

Điểm chung của các hộ dân ở những khu chung cư cũ là tình trạng “tiến thoái lưỡng nan”. Người dân không thể yên tâm ở lại vì nguy cơ mất an toàn, nhưng cũng không dễ dàng di dời do vướng mắc về tài chính, sinh kế và quyền lợi...

Diện mạo mới sau cải tạo xây dựng

Trong khi nhiều khu chung cư cũ vẫn đang chờ cải tạo, một số dự án đã hoàn thành lại cho thấy diện mạo đô thị hoàn toàn khác biệt. Tiêu biểu là chung cư B4, B14 Kim Liên, nơi các tòa nhà cao tầng hiện đại đã thay thế những dãy nhà tập thể cũ kỹ trước đây. Không gian sống tại đây được cải thiện rõ rệt với hệ thống thang máy, hạ tầng đồng bộ, các căn hộ thông thoáng và tiện nghi hơn.

Bà Nguyễn Mai Thanh (nhà B4 Kim Liên) cho biết, ban đầu nhiều người còn băn khoăn khi phải di dời nơi ở. Nhưng sau khi chung cư được cải tạo, cư dân trở về sinh sống trong căn hộ mới, mọi người đều nhận thấy sự thay đổi tích cực. Điều quan trọng nhất là sự an toàn và ổn định lâu dài, không còn phải lo lắng về tình trạng xuống cấp của công trình như trước.

Không chỉ cải thiện về vật chất, môi trường sống tại đây cũng có nhiều chuyển biến tích cực. Các khu sinh hoạt chung, không gian công cộng được bố trí hợp lý, tạo điều kiện để cư dân giao lưu, gắn kết. Ý thức giữ gìn vệ sinh, bảo vệ tài sản chung cũng được nâng lên, góp phần hình thành nếp sống văn minh đô thị.

Tại chung cư N3 Nguyễn Công Trứ, một trong những công trình tái định cư thuộc dự án cải tạo khu tập thể Nguyễn Công Trứ, nhiều hộ dân đã chuyển về sinh sống trong các căn hộ mới. Các tiện ích hiện đại, hệ thống phòng cháy, chữa cháy và hạ tầng kỹ thuật đồng bộ mang lại cảm giác an toàn và thuận tiện hơn. Bà Nguyễn Thị Hợi, cư dân sinh sống tại đây cho biết, việc chuyển từ nhà tập thể cũ sang căn hộ mới giúp gia đình yên tâm hơn, đặc biệt là trong mùa mưa bão khi không còn nỗi lo dột mái, thấm tường hay nguy cơ mất an toàn từ kết cấu công trình đã xuống cấp.

Không chỉ cải thiện điều kiện ở, môi trường sống tại các tòa chung cư mới cũng từng bước hình thành nếp sinh hoạt văn minh, hiện đại. Người dân thay đổi thói quen trong việc sử dụng các tiện ích chung, nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh, an ninh, trật tự trong khu nhà. Những thực tế này cho thấy, cải tạo chung cư cũ không chỉ dừng lại ở việc xây dựng lại nhà ở, mà còn là quá trình tái thiết toàn diện môi trường sống. Nếu không giải quyết đồng bộ các vấn đề từ chất lượng công trình, quản lý vận hành đến bảo đảm quyền lợi cư dân thì những khu nhà mới khó có thể mang lại sự hài lòng trọn vẹn.

Theo kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, Đồ án Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không cho phép kéo dài tình trạng các khu nhà xuống cấp nguy hiểm tồn tại trong lòng đô thị, bởi rủi ro sập đổ có thể xảy ra bất cứ lúc nào, gây hệ lụy nghiêm trọng cho cộng đồng. Việc thành phố yêu cầu triển khai kiểm định trong giai đoạn hiện nay cho thấy tinh thần cấp bách, không chờ đợi, không né tránh trách nhiệm. Song song với đó, cần sớm hoàn thiện cơ chế phối hợp, thành lập các hội đồng thẩm định đủ năng lực, bảo đảm tiến độ và chất lượng. Đây là cơ sở quan trọng để triển khai cải tạo, xây dựng lại các chung cư cũ đáp ứng yêu cầu hiện nay.