Mở lối cho điện mặt trời ở nơi ít nắng

Điện mặt trời không chỉ dành cho vùng nhiều nắng

Hiệu quả khai thác điện mặt trời tại Lào Cai từng là vấn đề khiến nhiều người băn khoăn. Không giống các địa phương có cường độ bức xạ cao, nhiều khu vực như Sa Pa, Bắc Hà hay Mường Khương thường xuyên xuất hiện sương mù, mây che phủ, đặc biệt là vào mùa đông, làm giảm lượng bức xạ mặt trời. Thế nhưng, vượt qua những thách thức về điều kiện bức xạ mặt trời không thuận lợi, Lào Cai vẫn tìm ra hướng đi phát triển điện mặt trời. Bài toán điện mặt trời tại Lào Cai không còn đơn thuần là câu chuyện "có nắng hay không có nắng", mà là lựa chọn đúng vị trí lắp đặt, đúng đối tượng sử dụng và đúng giải pháp công nghệ.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Công ty Điện lực Lào Cai, nếu trước đây số giờ nắng được xem là yếu tố quyết định hiệu quả của một hệ thống điện mặt trời thì tại Lào Cai, quan điểm đó đang dần thay đổi. Phát triển điện mặt trời ở Lào Cai không triển khai theo cách đại trà mà dựa trên khảo sát cụ thể từng khu vực, đánh giá chính xác tiềm năng bức xạ, nhu cầu sử dụng điện, lựa chọn công nghệ và khả năng hoàn vốn của từng công trình. Cách tiếp cận này giúp nâng cao hiệu quả đầu tư, đồng thời bảo đảm hệ thống vận hành ổn định, bền vững trong dài hạn. Trong đó, sự phát triển của các thế hệ tấm pin mới với hiệu suất cao hơn, khả năng hấp thụ ánh sáng khuếch tán tốt hơn giúp hệ thống vẫn tạo ra sản lượng điện đáng kể ngay cả trong điều kiện bức xạ chưa thật sự thuận lợi. Theo đó, với hệ số nhiệt độ thấp, thế hệ tấm pin mới giảm thiểu sự suy giảm công suất khi nhiệt độ bề mặt tăng cao dưới điều kiện nắng nóng, qua đó bảo đảm hiệu suất phát điện tốt hơn so với các công nghệ trước đây. Bên cạnh đó, khả năng hoạt động hiệu quả trong điều kiện ánh sáng yếu giúp hệ thống vẫn tạo ra điện vào sáng sớm, chiều muộn hoặc những ngày nhiều mây nhờ lớp phủ bề mặt tiên tiến và cấu trúc tế bào quang điện có khả năng hấp thụ phổ ánh sáng rộng.

Riêng trong tháng 5-2026, toàn tỉnh có thêm 72 khách hàng đầu tư hệ thống mới với tổng công suất khoảng 4,23MWp. Lũy kế từ đầu năm đến hết tháng 5-2026, công suất điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đã đạt 17,11MWp, tương đương hơn 50% kế hoạch năm 2026. Đến nay, toàn tỉnh có 542 khách hàng đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất gần 20MWp. 

Cảm nhận rõ hiệu quả của hệ thống điện mặt trời áp mái, ông Nguyễn Thọ Thành, chủ hộ kinh doanh nhà hàng tại xã Lục Yên cho biết, trước đây, mỗi tháng gia đình phải chi khoảng 12 triệu đồng tiền điện do nhu cầu sử dụng lớn vào thời điểm buổi trưa. Sau khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời công suất 15kW từ cuối năm 2025, tiền điện giảm khoảng 3-4 triệu đồng/tháng. “Điều thuận lợi nhất là nguồn điện ổn định hơn. Khi xảy ra sự cố mất điện cục bộ vẫn có pin lưu trữ hỗ trợ phục vụ khách hàng”, ông Thành cho biết.

Ngành điện tiên phong, tạo niềm tin cho khách hàng

Một trong những yếu tố tạo sức lan tỏa cho phong trào phát triển điện mặt trời mái nhà tại Lào Cai chính là sự tiên phong của đội ngũ cán bộ, công nhân viên ngành điện. Thay vì chỉ tuyên truyền, nhiều cán bộ Công ty Điện lực Lào Cai đã trực tiếp đầu tư và sử dụng điện mặt trời ngay tại gia đình mình. Đến nay, gần 60 cán bộ, người lao động trong Công ty đã lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất khoảng 400kWp. Bên cạnh đó, 6 công trình điện mặt trời tại các đơn vị trực thuộc cũng đã được đưa vào vận hành với tổng công suất 378kWp. Những việc làm thiết thực trên cho thấy, khi những người trực tiếp quản lý và vận hành hệ thống điện cũng là người sử dụng điện mặt trời, hiệu quả của mô hình được kiểm chứng rõ ràng hơn sẽ tạo thêm niềm tin cho khách hàng và xã hội.

Cùng với việc xây dựng các mô hình mẫu, Công ty Điện lực Lào Cai còn chủ động phối hợp với UBND tỉnh, Sở Công Thương và các đơn vị liên quan đẩy mạnh tuyên truyền, tư vấn, hướng dẫn khách hàng lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện của từng khu vực; đồng thời tham gia đề xuất, hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà gắn với sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Công ty Điện lực Lào Cai đang phấn đấu mỗi năm hỗ trợ 10% cơ quan công sở và hộ gia đình tiếp cận điện mặt trời mái nhà, đồng thời khuyến khích tích hợp hệ thống lưu trữ (BESS) để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng. Tuy nhiên, để khai thác hết tiềm năng, điện mặt trời mái nhà tại Lào Cai vẫn cần tiếp tục tháo gỡ một số khó khăn. Chi phí đầu tư ban đầu còn khá lớn đối với nhiều hộ gia đình; cơ chế xử lý sản lượng điện dư phát lên lưới vẫn là vấn đề được nhiều khách hàng quan tâm. Bên cạnh đó, điều kiện bức xạ không đồng đều giữa các khu vực đòi hỏi việc khảo sát, lựa chọn quy mô và công suất đầu tư phải được tính toán kỹ lưỡng nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế.

Điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp khách hàng chủ động nguồn điện, giảm chi phí sử dụng điện mà còn trở thành một mắt xích quan trọng trong lộ trình chuyển dịch năng lượng xanh của tỉnh. Trên hành trình hướng tới phát triển bền vững, Lào Cai đang cho thấy rằng, ngay giữa vùng núi nhiều mây, năng lượng mặt trời vẫn có thể trở thành nguồn lực mới cho tăng trưởng nếu được khai thác bằng tư duy đúng và công nghệ phù hợp.