Bổ nhiệm lãnh đạo đại học tư thục không thể thiếu nhà đầu tư?

Trong bối cảnh một số hội đồng đại học, hội đồng trường kết thúc hoạt động theo quy định, Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành công văn hướng dẫn công tác nhân sự đối với các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp công lập trực thuộc Bộ, nhằm bảo đảm hoạt động của các cơ sở giáo dục không bị gián đoạn, đồng thời triển khai hiệu quả Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Theo đó, sau khi báo cáo và xin ý kiến cơ quan có thẩm quyền, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các cơ sở giáo dục tiếp tục duy trì hoạt động từ ngày 1/1/2026 cho đến khi có hướng dẫn mới.

Các chức danh lãnh đạo như giám đốc, hiệu trưởng, quyền giám đốc, quyền hiệu trưởng, phụ trách đại học (trường) cùng các phó giám đốc, phó hiệu trưởng tiếp tục thực hiện đầy đủ chức trách, nhiệm vụ, thẩm quyền theo quy định.

Riêng đối với các trường hợp chủ tịch hội đồng trường không giữ chức vụ bí thư hoặc phó bí thư cấp ủy và một số trường hợp đặc thù khác, người đứng đầu cơ sở giáo dục có trách nhiệm báo cáo Bộ Giáo dục và Đào tạo trước ngày 10/1/2026 để xem xét, bố trí vị trí công tác phù hợp.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, bà Trịnh Thị Tú Anh, Đại biểu Quốc hội chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng cho rằng, việc dự thảo trao quyền bổ nhiệm lãnh đạo cho hội đồng trường tại các cơ sở giáo dục đại học tư thục, kèm điều kiện có sự thống nhất của nhà đầu tư, là cách tiếp cận linh hoạt và phù hợp với đặc thù của khối tư thục.

Theo nữ đại biểu, đây là sự “định chế hóa hài hòa” giữa lợi ích kinh tế và yêu cầu chuyên môn trong giáo dục.

"Việc yêu cầu có tiếng nói của nhà đầu tư giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bỏ vốn, hạn chế rủi ro tài chính và xung đột nội bộ; trong khi vai trò quyết định của hội đồng trường lại tạo ra “bộ lọc chuyên môn”, bảo đảm người được lựa chọn đáp ứng chuẩn mực học thuật và năng lực quản trị giáo dục", đại biểu Tú Anh nhấn mạnh.

Cách phân quyền này, theo đại biểu Tú Anh không chỉ ngăn chặn nguy cơ bổ nhiệm thiên về lợi nhuận, mà còn thiết lập mối quan hệ cộng sinh giữa vốn và tri thức, buộc các bên phải đối thoại, thỏa hiệp trên nền tảng minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Lãnh đạo trường tư thục vì thế phải chịu trách nhiệm song hành: Với nhà đầu tư về hiệu quả sử dụng nguồn lực và với xã hội về chất lượng đào tạo.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, phân quyền mạnh mẽ phải đi kèm với cơ chế giám sát đủ sâu và đủ rộng. Đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập thực hiện mô hình nhất thể hóa bí thư cấp ủy kiêm hiệu trưởng và không tổ chức hội đồng trường, nguy cơ tập trung quyền lực là vấn đề cần được đặc biệt lưu ý.

Giải pháp then chốt, theo nhiều ý kiến, là tăng cường giám sát từ cấp trên và từ chính tập thể trong nhà trường. Việc đánh giá cán bộ cần chuyển mạnh sang các tiêu chí định lượng, gắn với hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, thay vì chỉ dừng ở nhận xét định tính.

Đồng thời, công tác kiểm tra, giám sát của Đảng phải được thực hiện thường xuyên, bảo đảm quy chế dân chủ ở cơ sở được thực thi thực chất, ngăn ngừa tình trạng độc đoán trong quản trị.

Đại biểu Tú Anh cũng thẳng thắn chỉ rõ: "Đối với khối tư thục, giám sát cần đặt trọng tâm vào tính công khai và tiêu chuẩn hóa. Việc công bố hồ sơ ứng viên, quy trình tuyển chọn trên cổng thông tin điện tử của nhà trường, cùng “hàng rào” tiêu chuẩn cứng do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, sẽ là công cụ hữu hiệu để bảo đảm chỉ những người đủ năng lực và uy tín mới được công nhận giữ vị trí lãnh đạo".

Bên cạnh đó, trách nhiệm giải trình trước xã hội và người học cần được coi là một kênh giám sát không thể thiếu. Việc xây dựng các cơ chế phản hồi độc lập cho giảng viên, sinh viên, cùng ứng dụng chuyển đổi số trong quản trị nhân sự, sẽ giúp minh bạch hóa toàn bộ quy trình và tạo điều kiện thuận lợi cho công tác hậu kiểm.

Dự thảo Nghị định về nhân sự lãnh đạo đại học được đánh giá đã có bước tiến quan trọng khi hệ thống hóa các tiêu chuẩn trên cơ sở kết hợp quy định về viên chức và đặc thù của ngành giáo dục.

Tuy nhiên, để đáp ứng kỳ vọng về một đội ngũ lãnh đạo có khả năng đưa đại học Việt Nam vươn tầm khu vực và quốc tế, nhiều ý kiến cho rằng các tiêu chí cần tiếp tục được cụ thể hóa.

Theo đó, ngoài học hàm, học vị và thâm niên quản lý, cần bổ sung các tiêu chí về năng lực quản trị thực tiễn, kết quả đầu ra, khả năng huy động nguồn lực, quản trị tài chính và hội nhập quốc tế.

Đặc biệt, với mô hình nhất thể hóa bí thư kiêm hiệu trưởng, cần có khung tiêu chuẩn tích hợp, bảo đảm sự cân bằng giữa vai trò chính trị và tầm nhìn học thuật.

Ngoài ra, cơ chế cam kết và hậu kiểm sau bổ nhiệm cũng cần được làm rõ, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với các mục tiêu cụ thể trong nhiệm kỳ. Đây được xem là cách để tránh tư duy “đạt chuẩn là xong”, đồng thời tạo động lực đổi mới liên tục trong quản trị đại học.

Trong bối cảnh Nghị quyết 71-NQ/TW đặt ra yêu cầu đột phá mạnh mẽ cho giáo dục và đào tạo, việc sắp xếp nhân sự lãnh đạo đại học không chỉ là câu chuyện tổ chức bộ máy, mà còn là bài toán về kiểm soát quyền lực, chất lượng quản trị và tầm nhìn phát triển dài hạn của hệ thống giáo dục quốc gia.